C in de avond

De logische niveaus van leren en veranderen

Hoe leren en veranderen mensen? En hoe kun je iemand helpen bij het onderzoeken van een belemmerende overtuiging? Het model van de logische niveaus van Dilts en Bateson helpt om het leren en veranderen vanuit verschillende perspectieven te begrijpen.

De logische niveaus zijn een krachtig instrument bij het onderzoeken van blokkades, belemmerende overtuigingen, terugkerende patronen, verlangens, of een doel. Bovendien zijn de niveaus een hulpmiddel om stap voor stap dichter tot je eigen kern te komen. Als je vaardigheden en gedrag congruent zijn met wat je op het hoogste niveau nastreeft, dan zullen alle niveaus samenwerken en elkaar ondersteunen.

Zes overtuigingsniveaus

Het model gaat uit van zes overtuigingsniveaus waarin we leren, veranderen, denken, communiceren en functioneren. Ieder mens handelt en denkt – bewust of onbewust – op alle zes niveaus tegelijkertijd. Deze niveaus zijn: Missie (of doel), Identiteit, Overtuigingen (of waarden), Competenties (of vaardigheden, kwaliteiten), Gedrag en Omgeving.

Belemmerende overtuigingen

Het antwoord op een vraag op het ene niveau, kun je vaak vinden op een hoger niveau. Stel een leidinggevende vindt het lastig  om een medewerker te confronteren. Dan kan hij kiezen voor een training gespreksvaardigheden of feedback geven. Maar vaak spelen belemmerende overtuigingen een rol. Als deze leidinggevende de overtuiging heeft “Ik moet  ten allen tijde voorkomen dat ik een ander kwets”, dan is dat te merken in de drie niveaus daar onder:  Competenties (hij of zij heeft nooit geleerd om te confronteren omdat dat niet aansluit bij de onderliggende overtuiging dat je een ander niet kwetst), Gedrag (hij of zij ontwijkt of vermijdt confrontaties) en Omgeving (hij of zij blijft in een werkomgeving waar er geen aanspreekcultuur is).

Als coach kun je deze leidinggevende helpen deze belemmerende overtuiging te onderzoeken. Je zou daarbij de volgende vragen kunnen stellen om je coachee te helpen onderzoeken en in beweging te komen: Waar is deze overtuiging ontstaan? Wat heeft deze overtuiging je coachee opgeleverd? En wat vermeed de coachee door deze overtuiging te hebben? Is de overtuiging feitelijk correct?  Waar blokkeert ‘ie in de competenties die de coachee wil aanleren of benutten? En hoe beïnvloedt deze overtuiging zijn of haar gedrag en daarmee de omgeving? Is er een andere overtuiging die de coachee zou helpen om het gewenste gedrag wel te laten zien?

Energie en motivatie

Veranderingen op een lager niveau kunnen leiden tot een verandering op een hoger niveau en veranderingen op een hoger niveau zullen altijd leiden tot veranderingen op een lager niveau. Hoe hoger het niveau waarop de coach de coachee ondersteunt in experimenteren en uitdagen, hoe meer de coachee tot de kern komt en des te sterker de ontwikkeling die hij of zij doormaakt.

Je coachee wordt zich bewust van hoe zijn of haar eigen gedrag samenhangt met eerder opgedane ervaringen en gedachten, die het gedrag in bepaalde situaties beïnvloeden. In het geval van de leidinggevende uit het voorbeeld hierboven, kan dat betekenen dat hij ontdekt hoe deze overtuiging is ontstaan. Hij realiseert zich ook dat confronteren niet hetzelfde is als een ander kwetsen en vervangt een belemmerende overtuiging door een helpende: een confrontatie is soms nodig om een ander te helpen zich bewust te worden van hardnekkige denk- en gedragspatronen. Hij geeft de ander juist meer mogelijkheden om te ontwikkelen! Er ontstaat energie en motivatie om te leren confronteren en indien nodig een confrontatie in te zetten. De leidinggevende gaat oefenen met confronteren en leert hierdoor hoe hij kan confronteren met behoud van een goede relatie met zijn medewerker.

Over de auteur

Nanja Visser-Vos is docent bij de Opleiding tot Coach en opleidingscoördinator van de Introductietraining Coaching en van de post-hbo-opleiding Persoonlijk Leiderschap. De introductietraining Coaching richt zich op iedereen die graag de basisvaardigheden van coaching wil ontwikkelen. In drie losse lesdagen in een periode van drie maanden ervaar je of coaching bij je past. Het is vervolgens mogelijk om door te stromen naar een van de andere opleidingen op het gebied van coaching van Windesheim, zoals de Opleiding tot Coach, leergang Teamcoaching of Loopbaan- en Talentcoaching. Persoonlijk Leiderschap bestaat uit tien lesdagen en daarnaast krijg je toegang tot een digitale omgeving vol met inspiratie en opdrachten die je kunt maken om nog meer uit jezelf te halen.

Heb je vragen over deze studies of over dit artikel? Neem dan contact op met Nanja via itc@windesheim.nl.