Zonder wrijving geen glans! Leren navigeren in spannende familiegesprekken

In het project Zonder wrijving geen glans! onderzochten we hoe familiebedrijven met spanningen omgaan. Het resultaat: praktische tools voor families en adviseurs.

• Lectoraat: Familiebedrijven
• Betrokken onderzoekers: Erik Veldhuizen, Judith van Helvert- Beugels, Inge Korterink, Jelle Bouma en Ilja van Tongeren
• Partners: Lectoraat Human Communication Development van Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Nederlands Gilde van Familiebedrijfsspecialisten, Instituut voor Familiebedrijfskunde, Een Ander Geluid, Een andere kijk op de zaak, Janus Legal & Mediation, Rini te Velthuis Mediation & Ontwikkeling, Marjon Bosma Jurist en Mediator
• Opdrachtgever: Regieorgaan SIA via de RAAK-mkb regeling

Zonder wrijving geen glans!

Spanningen horen bij samenwerken, zeker wanneer familieleden binnen het familiebedrijf van positie veranderen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij bedrijfsopvolging, wanneer rollen en belangen in de familie, het bedrijf en het eigendom verschuiven.

Hoe familieleden met die spanningen omgaan, kan de onderlinge relaties versterken of juist onder druk zetten. Dat werkt door in het bedrijf en kan gevolgen hebben voor de samenwerking en de continuïteit. Tegelijk kunnen verschillen, als ze goed worden besproken, ook nieuwe inzichten en kansen opleveren.

Doel van het project was om familiebedrijven te leren hoe ze kunnen navigeren in spannende familiegesprekken met als doel de spanningen bij positiewisselingen niet te hoog te laten oplopen en daarmee de continuïteit van het familiebedrijf te waarborgen. Als het goed gaat met het bedrijf, gaat het goed met de familie en andersom. Goede relaties in de familie werken positief op het bedrijf, terwijl relaties onder spanning juist negatief kunnen uitwerken.

Op bedrijfsniveau kunnen spanningen leiden tot stilstand, omdat het bedrijf stuurloos wordt en bijvoorbeeld beslissingen en investeringen worden uitgesteld. Hierdoor komt uiteindelijk de continuïteit van het bedrijf op het spel te staan. De centrale vraag in het project was: Hoe kunnen familieleden hun onderlinge relaties verbeteren bij spanningen die ontstaan door positiewisselingen, zodat de continuïteit van het familiebedrijf wordt versterkt?

Aanpak en inzichten

Windesheim en de HAN onderzochten samen met familiebedrijven, mediators, familietherapeuten en adviseurs welke tools families kunnen helpen om spanningen te herkennen en bespreekbaar te maken. In interviews en workshops kwam naar voren dat familieleden spanning niet altijd op tijd herkennen of er woorden aan kunnen geven. Ook blijkt het soms lastig om naar het eigen aandeel in een terugkerend patroon te kijken en waardering naar elkaar uit te spreken.

Tijdens het project is gewerkt met de principes van waarderend communiceren, een methodiek om in complexe situaties met verschillen om te gaan. Hierbij is gebruik gemaakt van de WaardeRing(opent in nieuw tabblad), een kijkkader en stappenplan om het gesprek te voeren en met spanningen om te gaan. Het project sluit aan bij KIA 6 (Maatschappelijk Verdienvermogen) en de route 'Tussen conflict en coöperatie' van de Nationale Wetenschapsagenda.

Resultaten

Een belangrijke opbrengst van het project is het toolboek ‘Zonder wrijving geen glans! Eerste hulp bij spannende (familie)gesprekken’. Het toolboek bevat praktische oefeningen waarmee families zelf aan de slag kunnen, of die een adviseur of begeleider kan inzetten. Het project leverde daarnaast instructiefilmpjes, een gesprekskaartenset met reflectievragen, casussen en rollenspellen op. Ook zijn workshops, intervisiebijeenkomsten en een masterclass ontwikkeld en uitgevoerd.

De kennis en materialen vinden ook hun weg naar het onderwijs, onder meer via lesmateriaal en casussen voor studenten en docenten.

De deelnemende families oefenden met verschillende tools. Zij gaven aan zich na de workshops en oefeningen bekwamer te voelen in het omgaan met spanningen en effectiever gesprekken met elkaar aan te gaan: 

Ik ben me meer gaan realiseren dat je, wanneer je bijvoorbeeld bij jezelf bemerkt dat je spanning hebt en daardoor kortaf bent, dat je het ook benoemt. Door te benoemen ben je al twee stappen verder denk ik. Ik maak meer dingen bespreekbaar.

We zoeken elkaar veel meer op. Je gaat de discussies nu veel meer aan in het gezin en gaan het niet meer uit de weg.

Meer weten? 

Neem contact op met: Erik Veldhuizen, associate lector.

 hg.veldhuizen@windesheim.nl(opent in nieuw tabblad)
 familybusiness@windesheim.nl(opent in nieuw tabblad)
0884699906(opent in nieuw tabblad)