Unieke roadmap voor ontwikkeling beweegaanbod vóór en mét de wijk

Hoe kun je in co-creatie met inwoners passend beweeg- en sportaanbod ontwikkelen in de wijk? Het lectoraat Bewegen, School en Sport van hogeschool Windesheim ontwikkelde samen met het lectoraat Smart Health van hogeschool Saxion en Sportnetwerk Overijssel een roadmap voor het onderzoeksproject Overijssel beweegt voor gezondheid. De roadmap is een belangrijke tool om de kennis die opgedaan is in dit onderzoeksproject toegankelijk te maken voor sport- en beweegprofessionals. Lees meer over het onderzoeksproject en de roadmap. 

Bouwen op de wortels van de wijk

Er is een praktische roadmap ontwikkeld die sport- en beweegprofessionals helpt om samen met inwoners passend aanbod te creëren, volledig afgestemd op hun behoeften. De aanpak is gebaseerd op het zogeheten Double-Diamond model. Het start bij de ‘wortels van de wijk’: iedere wijk heeft immers een eigen geschiedenis, voorzieningen en sociale dynamiek. De wortels van de wijk zijn het begin van de roadmap omdat deze wortels de te verwachten resultaten beïnvloeden. Op basis van de roadmap zijn verschillende uitkomsten mogelijk.

Vanuit deze basis doorlopen professionals vier fasen in samenwerking met de inwoners van de wijk. In de eerste fase, Discover, wordt er breed verkend wat de context van de wijk is en welke behoeften er zijn. In de fase Define wordt deze informatie aangescherpt en wordt een focus gekozen. Vervolgens wordt in Develop nieuw aanbod ontwikkeld in co-creatie met inwoners, waarna in Deliver het aanbod wordt getest en uitgevoerd. Per fase biedt de tool concrete stappen, methodieken en interactieve werkvormen voor professionals. 

Zo kan er bijvoorbeeld gewerkt worden met stempelkaarten en kaartensessies tijdens wijkevents, waarbij inwoners met punaises of stickers hun wensen en ideeën aangeven. Ook biedt de roadmap creatieve methoden zoals brainwriting en de ‘how-now-wow’-methode om ideeën te prioriteren. Maar ook laagdrempelige evaluatievormen zoals scheurbriefjes in plaats van traditionele vragenlijsten. Deze aanpak maakt het proces niet alleen toegankelijker, maar ook leuker en effectiever, doordat inwoners actief en op hun eigen manier kunnen bijdragen. Door goed te luisteren naar de vraag die er ligt, wordt er sport- en beweegaanbod op maat ontwikkeld waar de inwoners van de wijk zelf echt iets aan hebben.

In dit project zijn er twee nieuwe living labs gestart. Onderzoeker Liselot ter Harmsel van Windesheim startte een living lab in De Nieuwesluis in Zwartewaterland en in de Rivierenwijk in Deventer zette onderzoeker Yvonne Kerkhof van Saxion een living lab op. De kennis die werd opgedaan tijdens het onderzoeksproject vormde de basis van de roadmap. Maar ook ervaringen uit eerdere living labs werden hiervoor gebruikt, zoals het living lab de Pierik van het lectoraat Bewegen, School en Sport. De interactieve werkvormen die studenten van Windesheim ontwikkelden voor de Pierik zijn ook in de roadmap opgenomen. 

Ga naar de Roadmap ‘Roadmap wijkgerichte aanpak in living labs sport en bewegen’ 

Bewegen én ontmoeten in De Nieuwesluis

De Nieuwesluis is een schiereiland, met weinig voorzieningen en ontmoetingsplekken. Doordat het aantal organisaties dat zich specifiek op de buurt richt gering is en de buurtvereniging een aantal jaren geleden is opgeheven, was er niet echt een buurtnetwerk. Dit waren de ‘wortels’ van deze wijk. Uit de wensen- en behoefte inventarisatie met de inwoners kwam naar voren dat gezelligheid, sociale contacten en samen met plezier leuke activiteiten doen de belangrijkste drijfveren waren om te gaan sporten en bewegen. Naast een aantal specifieke sportactiviteiten en extra faciliteiten, waren er met name ook wensen om elkaar te ontmoeten op wijkevents zoals een barbecue, winterfair of kleedjesmarkt. 

Liselot vertelt: “Tijdens buurtavonden en sessies met de meedenkgroep, een groep van inwoners die een actieve rol binnen het living lab wilden vervullen, zijn de eerste ideeën verder uitgewerkt. Hier kwam naar voren dat niet iedereen elkaar goed kent en werd beaamd dat er weinig voorzieningen en ontmoetingsplekken zijn. In de meedenkgroep was er veel enthousiasme voor het organiseren van een Kleedjesmarkt en twee inwoners hebben dit vervolgens met ondersteuning van de labregisseur georganiseerd. Uiteindelijk deden er veertig huishoudens mee en waren inwoners enthousiast, zo ontstonden er bijvoorbeeld spontane ‘buurtborrels’. Twee inwoners zetten dit initiatief nu door. Daarnaast is er een wandel-whatsapp-groep opgezet: vanuit deze groep zijn onder leiding van de labregisseur een aantal wandelingen georganiseerd. De wijk is zowel letterlijk als figuurlijk in beweging gekomen. We hebben eigenlijk vanuit ontmoeting beweging gecreëerd.”

Meer beweegplezier en verbondenheid in de Rivierenwijk

De Rivierenwijk in Deventer had andere ‘wortels’ dan De Nieuwesluis. Met een lange geschiedenis en een groot netwerk had de Rivierenwijk een ander uitgangspunt. In de wijk lag de uitdaging om nieuw beweegaanbod te ontwikkelen voor ouders van schoolgaande basisschoolkinderen uit de wijk. In meedenkgroepen en tijdens wijkevents zijn ouders bij alle fases betrokken geweest. Op die manier heeft de werkgroep van het living lab drijfveren om te bewegen en belemmeringen die bewegen in de weg staan opgehaald. Ouders gaven aan behoefte te hebben aan laagdrempelig, betaalbaar aanbod in de wijk, met voorkeur voor diverse ouder-kind activiteiten. 

“Gezelligheid, ontspanning en gezondheid zijn belangrijke drijfveren en geen tijd hebben is een vaak genoemde belemmering. Vervolgens zijn met ouders en wijkpartners ideeën uitgewerkt. Dit leidde tot kansrijke ideeën,” legt Yvonne uit over het living lab in deze wijk. “De eerste twee ideeën die we hebben uitgewerkt zijn de Seizoens4daagse, een thematische seizoenswandeling voor ouders en kinderen door de wijk, en een proef- en beweegprogramma met een wekelijkse sportactiviteit voor ouders en kinderen op een vast tijdstip en locatie in de wijk. In een later stadium willen we het derde kansrijke idee implementeren en dat is de Beweegtas, een tas met sport- en spelmateriaal die rouleert door de wijk. De algemene ervaring van ouders uit de wijk is dat de seizoens4daagse en het beweegprogramma toegankelijke manieren zijn om samen met je kind te bewegen, dat er veel beweegplezier is en dat dit zorgt voor meer verbondenheid tussen ouders onderling.”

Krachten bundelen voor een mooi kennisproduct

Met subsidie van de Provincie Overijssel is op 1 april 2024 het onderzoeksproject ‘Overijsel beweegt voor gezondheid’ gestart. In dit project werkten het lectoraat Bewegen, School en Sport van Windesheim, het lectoraat Smart Health(opent in nieuw tabblad) van Saxion, Sportnetwerk Overijssel, de gemeentes Zwartewaterland en Deventer nauw samen. Aan het einde van 2025 is het project afgerond met als resultaat de roadmap, die tijdens de Overijsselse Sportontmoeting 2026 werd gepresenteerd. 

Yvonne: “De samenwerking tussen Saxion en Windesheim binnen dit onderzoeksproject was zowel verrijkend als complementair. Waar Saxion al nauw samenwerkt aan gezondheidsbevordering in de leefomgeving met inwoners, professionals  en studenten die interprofessionele semesters volgen, bracht Windesheim waardevolle inhoudelijke expertise in op het gebied van laagdrempelige dataverzameling rondom sport en bewegen. Door deze krachtenbundeling hebben we elkaar versterkt. Dit heeft geleid tot nieuw beweegaanbod voor de wijk, zoals een proef- en beweegprogramma en een seizoens4daagse voor ouders en kinderen. Studenten van Saxion Smart Solution en de minor Fit4life hebben een grote rol gespeeld in de totstandkoming ervan door contact te leggen met kinderen, ouders en professionals en in de organisatie en borging van het aanbod. Daarnaast heeft het geleid tot mooie kennisproducten, waaronder deze roadmap, en het gezamenlijk schrijven van een wetenschappelijk artikel.”

Liselot vult aan: “Het was inderdaad zowel verrijkend als complementair, maar niet alleen door de inhoudelijke expertises van beide lectoraten. Het bundelen van onze krachten maakte het mogelijk om ervaringen uit diverse living labs te delen en te verbinden. Hierdoor ontstond gezamenlijk nieuwe kennis, met name over de contextuele factoren die de processen binnen living labs beïnvloeden.”

Ga naar de roadmap