Onduidelijke duurzaamheidsregels remmen verduurzaming en zorgen voor hogere bouwkosten

De bouwsector moet de komende jaren meer woningen realiseren en tegelijkertijd duurzamer worden. Maar tussen beleidsdoelen en de dagelijkse praktijk van bouwbedrijven zit een groot verschil. Een groeiend aantal regels en richtlijnen moet leiden tot duurzame toepassingen, terwijl een gedeelde definitie van duurzaamheid ontbreekt. Bovendien is voor veel bouwproducten niet op dezelfde manier vastgelegd wat hun impact op het milieu is. Daardoor kunnen bedrijven producten moeilijk vergelijken en is niet altijd duidelijk welke keuze over de hele levensduur het duurzaamst is. Onderzoek van het lectoraat Supply Chain Finance van hogeschool Windesheim in samenwerking met Building Materials Europe (BME)(opent in nieuw tabblad) laat zien dat dit een onbedoeld effect heeft: het leidt tot hogere bouwkosten en terughoudendheid bij innovaties in de hele bouwketen.

De bouwsector is verantwoordelijk voor bijna 40% van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Om die impact te verkleinen zijn circulaire toepassingen en andere duurzame innovaties noodzakelijk. Toch komt dat niet snel genoeg van de grond. Een belangrijke oorzaak is dat bouwbedrijven te maken hebben met een groeiend aantal richtlijnen en verplichtingen. Die zijn bedoeld om verduurzaming te versnellen, maar pakken in de praktijk niet altijd uit zoals bedoeld.

Regelgeving en praktijk sluiten niet altijd op elkaar aan

De ambities om te verduurzamen zijn breed gedeeld in de bouwsector, maar een gemeenschappelijke aanpak ontbreekt. Dat komt door verschillen in definities, aanwezige kennis, (meet)methoden, regelgeving en eisen van regionale en lokale vergunningverleners.

Dit wordt bijvoorbeeld zichtbaar bij de keuze voor isolatiematerialen. Sommige producten vragen in de productiefase relatief veel energie of grondstoffen en hebben daardoor aanvankelijk een hogere milieu-impact. Tegelijkertijd kan het zo zijn dat zij tijdens de gebruiksfase aanzienlijk meer energie besparen. Over de volledige levenscyclus kan hun totale milieu-impact daardoor juist lager uitvallen dan die van alternatieven.

Wanneer subsidieregelingen of beoordelingskaders vooral naar de productiefase kijken, bestaat het risico dat oplossingen met de beste prestaties over de gehele levenscyclus buiten beeld blijven. De gekozen rekenmethode is daarbij bepalend: wordt alleen gekeken naar uitstoot tijdens productie, naar energiebesparing tijdens gebruik, of ook naar onderhoud, hergebruik en verwerking aan het einde van de levensduur? Afhankelijk van het beoordelingskader kan dezelfde oplossing tot heel verschillende uitkomsten leiden.

Iedereen bedoelt iets anders met duurzaamheid

Bouwbedrijven, groothandels en opdrachtgevers moeten steeds vaker aantonen dat zij verduurzamen. Door een gebrek aan eenduidige informatie over bijvoorbeeld CO₂-uitstoot, grondstoffengebruik, watergebruik, schadelijke stoffen, levensduur en hergebruik is het voor bouwbedrijven lastig om te bepalen wat precies onder duurzaam bouwen wordt verstaan en waarop zij moeten sturen.

Volgens onderzoeker Christiaan de Goeij zit daar een fundamenteel probleem: “Bedrijven moeten verduurzamen, maar beschikken niet over eenduidige informatie waarmee zij producten en oplossingen goed kunnen vergelijken. Als partijen in de keten verschillende definities hanteren, ontstaat onduidelijkheid over welke keuzes daadwerkelijk bijdragen aan duurzaamheid. Dat maakt investeren ingewikkelder en vergroot de kans op inefficiëntie.”

Bedrijven moeten zelf informatie verzamelen, controleren en vertalen naar verschillende eisen en meetmethoden. Dat vraagt tijd, specialistische kennis, medewerking van leveranciers en extra administratie. Volgens Tros verhogen hierdoor de kosten van de bouw: “Deze kosten werken uiteindelijk door in de prijs van bouwprojecten.”

Volgens De Goeij laat het onderzoek zien dat de onzekerheid ook investeringen beïnvloedt: “Bedrijven kiezen eerder voor bekende producten en technieken als zij niet zeker weten of een nieuwe, duurzamere oplossing wel aan alle regels voldoet. Ook kan zo’n innovatie bij een andere manier van meten ineens minder duurzaam blijken. Regels die verduurzaming moeten stimuleren, kunnen vernieuwing daardoor juist afremmen.”

Basis voor gezamenlijke taal

Volgens Tros begint de oplossing met betrouwbare, vergelijkbare productdata en duidelijke afspraken over de manier waarop die gegevens worden gebruikt. Een belangrijke eerste stap is een bredere toepassing van Environmental Product Declarations (EPD's). Een EPD is een gestandaardiseerd milieupaspoort van een product. Hierin wordt de milieu-impact van een bouwproduct over de volledige levenscyclus vastgelegd, inclusief aspecten zoals CO₂-uitstoot, energieverbruik, watergebruik en afvalstromen.

Tros: “Op het moment dat leveranciers deze informatie op een uniforme manier beschikbaar maken, ontstaat er een gemeenschappelijke taal voor de hele keten. Architecten, aannemers, opdrachtgevers en overheden kunnen producten dan vergelijken op basis van dezelfde gegevens en dezelfde definities.”

Volgens Tros zou dit een deel van de huidige onduidelijkheid kunnen wegnemen: “Met een gezamenlijke standaard die eenduidig geïmplementeerd wordt, kunnen beleid en praktijk beter op elkaar aansluiten en ontstaat er meer ruimte voor effectieve verduurzaming en innovatie.” Productdata alleen zijn echter niet genoeg: “Partijen moeten ook gezamenlijk afspreken welke aspecten zij meewegen en hoe zij producten en gebouwen over de volledige levenscyclus beoordelen.”

Hele bouwketen nodig voor gedeelde afspraken

Volgens De Goeij is het belangrijk om te benadrukken dat geen enkele partij dit vraagstuk zelfstandig kan oplossen: “Door samen te werken aan een gedeeld begrippenkader ontstaat meer duidelijkheid over wat duurzaamheid precies betekent en hoe dit moet worden gemeten. Daarbij moet je niet alleen naar CO₂-uitstoot kijken, maar ook naar factoren als materiaalimpact, levensduur, onderhoud, hergebruik en circulariteit.”

Het is nodig om grote producenten, bouwbedrijven, groothandels en overheden samen te brengen, zodat de praktijk beter aansluit op de ambitie. Gezamenlijk kunnen zij bepalen welke productinformatie nodig is en hoe deze consistent in de hele keten wordt gebruikt. “De aanpak van de EU en de Nederlandse overheid kan veel effectiever. Meer regels leiden namelijk niet vanzelf tot duurzamere gebouwen,” stelt Tros. “Begin daarom niet met complexe rapportageverplichtingen, regelgeving, boetes en belastingen voor eindgebruikers, maar met één heldere basis: verplicht alle bouwproducten te voorzien van een EPD.

Zodra die productdata breed beschikbaar en eenduidig is, kunnen duidelijke duurzaamheidsdoelen worden gesteld en kan de markt daarop sturen. Daarmee worden extra rapportages en belastingen voor eindgebruikers grotendeels overbodig. Het voorkomt bovendien onduidelijkheid, onnodige kosten en tegenstrijdige uitkomsten. Bedrijven hebben vooral behoefte aan heldere doelen, betrouwbare data en afspraken die overal in de keten op dezelfde manier worden uitgelegd.”