'Deze master leert je om heel goed die cruciale rol te pakken'

In september start de nieuwe master Duurzaamheidstransities. Een master voor mensen in uiteenlopende organisaties en bedrijven, van zorg tot techniek, die een voortrekkersrol kunnen vervullen bij het op gang brengen én voortzetten van de transitie. Bij de totstandkoming is de rol van de werkveldcommissie prominent. Mirjam van der Iest en Pascal Rutenfrans leverden input vanuit hun eigen praktijk. Op weg naar een klimaatneutraal Nederland zien beiden een mooie rol weggelegd voor professionals die deze master gaan volgen. 

De intenties op het gebied van duurzaamheid en circulariteit zijn meestal goed, maar de praktijk is weerbarstig. Kennis blijkt niet de bottleneck naar een duurzamere wereld, maar motivatie en verbinding. Bij aanbestedingen bijvoorbeeld wint de goedkoopste leverancier het nog altijd van de duurzame leverancier merken Mirjam en Pascal in de praktijk. Vanuit verschillende perspectieven zien zij het belang van nieuwe professionals die oude patronen kunnen doorbreken en mensen op een positieve manier weten te stimuleren richting een circulaire wereld.

Welke rol speelt duurzaamheid in jullie werk?

Pascal: ‘Ik werk sinds 1999 voor Intermontage, een bedrijf dat wanden, plafonds en maatwerkinterieurs levert aan alle mogelijke organisaties. Ik verbind mensen en disciplines en stimuleer de samenwerking in de keten, van collega’s tot leveranciers en opdrachtgevers. Ik heb bij ons bedrijf de rol van aanjager van de verduurzaming en ben daar elke dag intensief mee bezig, ook vanuit mijn lidmaatschap van ons interne MVO-team van (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen). Ik begeleid aanbestedingen en tenders voor onder andere de overheid, semioverheid en scholen en daarbij vind ik het heel belangrijk om met duurzame oplossingen te komen.’

Mirjam: ‘De transitie ís mijn werk. Ik ben beleidsadviseur circulariteit binnen de gemeente Kampen en samen met mijn collega’s sta ik voor de uitdaging om een wereld zonder afval te realiseren. 2030 is daarbij een belangrijke tussenstap op weg naar een klimaatneutraal Nederland in 2050. Ik probeer collega’s te inspireren en ga aan de slag met ondernemers en met inwoners om die beweging in gang te zetten.’ 

Pascal: ‘Een stagiair heeft bij ons alles uitgezocht wat er in onze bedrijfsvoering onder de SDG’s (Sustainable Development Goals) viel. Dat bleek een heleboel, sindsdien zijn we nog gerichter daar mee bezig en zien we het als een kans om medewerkers mee te krijgen. We hebben de knop omgezet richting 2030 en durven eisen te stellen aan de leveranciers waar we mee werken. Als die op de oude voet doorgaan, vragen we of ze dit willen aanpassen, zo niet dan zoeken we een ander. Daarmee pak je de keten aan. Je kunt bij ons sinds 2018 bijvoorbeeld alleen nog PEFC- of FSC-hout bestellen. De eerste jaren heeft dit ons geld gekost aangezien dit niet voor iedereen in de keten standaard was. Inmiddels is dit gelukkig voor de meeste leveranciers wel het geval.’

Jullie leveren input aan de master. Hoe gaat dat?

Pascal: ‘In totaal zitten we met ongeveer zeventien verschillende partijen in de werkveldcommissie. Dat maakt het voor ons ook zo interessant want we leren veel van elkaar. Elke commissiebijeenkomst heeft een eigen programma. De laatste keer gingen we aan de slag met optimalisatie, transformatie en transitie waar wij handen en voeten aan gaven met onze ideeën.’

Mirjam: ‘Optimalisatie staat voor het verbeteren van processen, transformatie voor structurele verbeteringen en transitie voor fundamentele verandering, van klein naar groot zeg maar. In een volgende bijeenkomst verzamelen we bijvoorbeeld voorbeelden uit de praktijk en doen we suggesties voor bedrijven die relevante praktijkopdrachten voor de studenten hebben. Windesheim en Saxion bedenken gezamenlijk het programma en stellen ons veel vragen: Past dat? Waar denken jullie dan aan? Welke rol zien jullie voor jezelf? Omdat de input vanuit heel verschillende bedrijven en organisaties komt, is de expertise uit het werkveld in de master goed geborgd.’

Welk type professional gaat de master voortbrengen hopen jullie?             

Mirjam: ‘De mensen die de master gaan volgen zullen begrijpen hoe het werkt om een beweging in gang te zetten én waar de kracht zit om die beweging op gang te brengen. Ik heb een collega, heel jong, die een soortgelijke master volgt in Nijmegen. Zij gebruikt haar rol als student nu in de praktijk en wat me opvalt is de onbevangenheid waarmee ze collega’s een vraag stelt als: Wat doe jíj eigenlijk op het gebied van duurzaamheid? Mensen voelen zich op een prettige manier aangesproken. En dat heeft een enorme meerwaarde. Voor mij is het wat lastiger omdat ik de pet op heb van beleidsadviseur.’

Pascal: ‘De master gaat hoop ik mensen voortbrengen die op een natuurlijke en positieve manier mensen kunnen veranderen. Anderen zodanig meekrijgen dat ze graag willen veranderen.’   

Is het leren hoe je anderen kunt inspireren een belangrijke vaardigheid?

Mirjam: ‘Wat studenten gaan leren is om heel goed die rol te pakken. De een heeft die eigenschap al van nature, de ander is goed in techniek en de derde kan goed presenteren. Ieder zal zijn eigen kwaliteiten ontdekken die hij of zij kan inzetten om mensen in beweging te krijgen. De bewustzijnsverandering die nodig is, heeft meer te maken met het inzetten van psychologisch inzicht dan met het verspreiden van kennis.’

Pascal: ‘De sociale skills en het vermogen om te inspireren zijn inderdaad erg belangrijk, misschien wel meer dan kennis want die kun je altijd wel ergens achterhalen. De transitie moet een sneeuwbal zijn die gaat rollen en steeds groter wordt. In bedrijfstakken als de bouw heb je het meeste succes als de verduurzaming van producten zo gebeurt dat de slapende meerderheid er geen extra werk mee heeft. Dat is ook een deel van de uitdaging.’ 

Op welk effect hopen jullie?

Mirjam:  ‘De jaartallen 2050 en vooral 2030 komen al zo snel dichtbij. Hoe meer mensen met de transitie aan de slag gaan hoe beter het is. Jonge mensen die onbevangen zijn en in organisaties vragen stellen als: waarom doe je dit zo, kan het ook anders? Juist dat vers bloed kan de transitie echt een flinke zet geven. Het mooie is dat studenten die de master willen volgen, kunnen instromen vanuit elke bachelor. Niet alleen vanuit bachelors die zich richten op techniek of de bouw maar ook vanuit de zorg, want daar moet ook een transitie op gang worden gebracht. De master is multidisciplinair en studenten komen elkaar overal tegen en doen dingen samen. Ze werken samen aan de vraag hoe we met elkaar deze fundamentele verandering op gang gaan brengen. Op elke plek.’

Pascal: ‘In onze bedrijfstak zal het wellicht de standaard worden dat klanten betalen voor gebruik in plaats van bezit, ofwel leasen zal de standaard worden. Van bezit naar gebruik is voor ons een transitie die heel veel impact heeft. Daar heb je professionals voor nodig die de consequenties van zo’n transitie vanuit verschillende invalshoeken kunnen bekijken. In 2012 hebben we voor het eerst bij een klant bedongen dat wij de wanden die we leverden aan het einde van de rit weer zouden terugnemen met een soort statiegeldsysteem. Dat had toen juridisch gezien heel wat voeten in aarde, maar nu veertien jaar later zijn we blij dat we toen voet bij stuk hielden en dat we al die materialen nu weer kunnen hergebruiken. Mensen die dit soort veranderingen op een positieve manier initiëren, die hebben we in de toekomst hard nodig.’

De master Duurzaamheidstransities is het resultaat van een samenwerking tussen Hogeschool Windesheim en Hogeschool Saxion(opent in nieuw tabblad). Het programma is actueel en nauwkeurig afgestemd op de wensen in het werkveld. De bijdrage van toegepast onderzoek vanuit het Lectoraat Energietransitie en het Lectoraat Netwerken in een Circulaire Economie maakt dat de master sterk is geworteld in de actualiteit.