Onderzoeksproject 'Fiets je vrij' vergroot de beleefwereld van kinderen

Leren fietsen is lang niet voor alle kinderen vanzelfsprekend, terwijl kunnen fietsen de beleefwereld en de vrijheid van kinderen vergroot. Dankzij het project ‘Fiets je vrij!’ van het lectoraat Bewegen, School en Sport, wordt fietsen geleerd op school in groep 1 en 2. ‘Fiets je vrij!’ leert kinderen spelenderwijs fietsen én helpt deze aanpak een duurzaam onderdeel te maken van het schoolaanbod. Dit project is opgezet in samenwerking met gemeente Zwolle. We spreken Erna Jansen – van der Meer van gemeente Zwolle en Frank Beekers van SSPUIZ, Windesheim over het project.

Zwolle als fietsstad 

Het is niet meer vanzelfsprekend dat kinderen buiten schooltijd leren fietsen van hun ouders. 12% van de Nederlanders vanaf 6 jaar heeft geen fiets. In stedelijke gebieden zitten in elke klas gemiddeld 2 kinderen die geen fiets hebben, en fietst 1 op de 11 kinderen nooit of nauwelijks. Bij de gemeente Zwolle zagen ze deze zorgelijke ontwikkeling en stelde de ambitie: Zwolle is een fietsstad waarin iedereen leert fietsen.

“Dat is niet alleen een gemiste kans voor de mobiliteit van de toekomst, het raakt kinderen in hun zelfstandigheid, gezondheid en vrijheid. Want fietsen is oefenen, ontdekken en je plek leren vinden in de wereld,” vertelt Erna. Zij is Adviseur Actieve Mobiliteit bij de gemeente Zwolle en betrokken bij de samenwerking met het lectoraat Bewegen, School en Sport. “De gemeente wil graag dat iedereen fietst en vindt het leren fietsen van jonge kinderen, naast fietslessen voor volwassenen en aandacht voor senioren, daarom belangrijk. We bouwen aan een netwerk van betrokkenen die zich bezighouden met ‘leren fietsen’. Zo hebben we kennis gemaakt met Corina van Doodewaard en vertelde zij bij een bijeenkomst van dit netwerk over het project Fiets je Vrij!”

“Fiets je vrij is een belangrijk project omdat het de wereld van de kinderen vergroot,” vult Frank aan. Hij is docent bij Calo Windesheim en coördinator bij SSPUIZ. Met zijn expertise op het gebied van sportinnovatie werkt hij mee aan het project ‘Fiets je vrij!’. “Kinderen kunnen op de fiets hun vriendjes makkelijker opzoeken, ze zijn zelfstandiger als kind: want je kan zelf op pad. Het zorgt voor meer verbinding met de wereld én vergroot de wereld tegelijkertijd.” 

Samenwerken aan duurzaam fietsonderwijs 

In 2025 heeft gemeente Zwolle samen met Corina van Doodewaard, senior onderzoeker en projectleider van het project ‘Fiets je vrij!’, met elkaar gekeken in welke mate ze kunnen samenwerken aan het doel ‘alle Zwolse kinderen leren fietsen’. 

“We kwamen tot de conclusie dat onze toekomstbeelden overeenkomen op dit thema. Denk daarbij aan de pedagogische urgentie: het is voor de ontwikkeling van kinderen belangrijk om vroeg te leren (houden van) fietsen,” legt Erna uit. “We willen gemeenschappelijke daadkracht bundelen voor kinderen in Zwolle om ze alle kansen te bieden op een mooie toekomst.”

Naast de belangrijke samenwerking tussen de gemeente Zwolle en het lectoraat Bewegen, School en Sport, wordt er binnen dit project ook intensief samengewerkt met 12 basischolen in Zwolle en 12 basisscholen in Leylystad. Ook werd er binnen Windesheim samengewerkt met de Lerarenopleiding Lichamelijke Opvoeding, de Pabo en SSpuiz.

Frank: “Op dit moment spelen de studenten een belangrijke rol in het fietsles geven op de school. Dat we fietsles onderdeel willen maken van het onderwijs is duidelijk, maar waar het bij hoort is de volgende vraag. Is de docent bewegingsonderwijs hier verantwoordelijk voor, of de leraar voor de klas? We zien dat het per school verschilt wie hier de kartrekker van is. Soms is juist de docent bewegingsonderwijs de kartrekker, op een andere school juist de directeur. Het is in ieder geval belangrijk dat het echt gaat leven. Zodat het blijft bestaan, ook als ons traject met de school is afgelopen.”

Leren fietsen als duurzaam onderdeel van onderwijs

Om ervoor te zorgen dat leren fietsen een belangrijk onderdeel blijft op school, werkt het onderzoeksproject hier op verschillende manieren aan. Zo wordt er door Leon een methodiek ontworpen voor het leren fietsen en groep 7 leerlingen van scholen worden fietsambassadeurs.

“Om ervoor te zorgen dat fietsen blijft leven op school, start het project dit jaar met groep 7 leerlingen te motiveren om de fietsles over te nemen voor de kleuters. Als deze leerlingen straks in groep 8 zitten, kunnen zij hun kennis weer doorgeven aan de nieuwe groep 7,” legt Frank uit. “De leerlingen zien het als een hele eer dat zij de lessen overnemen. Dat gaat natuurlijk niet in een keer en ze zullen altijd worden begeleid door een groepsleerkracht of een sportdocent.”

Uiteindelijk zijn de groepsleerkracht en de gymdocent de belangrijkste drijvende kracht achter leren fietsen op school. Daarom wordt er gekeken of leren fietsen onderdeel kan worden van de opleiding van studenten. Frank: “Op dit moment is leren fietsen niet onderdeel van de opleiding tot gymdocent en niet van de Pabo. Dat is eigenlijk wel bijzonder. Nu ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de ouders. Maar het is lang niet altijd vanzelfsprekend dat ouders dat kunnen of doen. We merken in ieder geval wel dat het enthousiasme van kinderen voor fietsen aanstekelijk werkt bij ouders. Eigenlijk zijn kinderen de echte motivator. Kinderen komen enthousiast thuis en zeggen ‘ik wil een fiets!’. Ik heb een keer meegemaakt dat een vader naar mij toe kwam en zei ‘ik leer nu ook fietsen, want zo kan ik met mijn zoon op pad op de fiets’. Dat is gestimuleerd door het enthousiasme van het kind.”

Erna: “Wat mooi is, is dat aankomend LO-docenten en leerkrachten, nu nog studenten, kennismaken met fietslessen en de voordelen die gekoppeld zijn aan kunnen fietsen voor kinderen.  Zij werken straks door heel Nederland op scholen en zo hopen we dat er overal in Nederland fietslessen worden gegeven. De gemeente ondersteunt dit project graag omdat het past binnen ons beleid. In Zwolle is het beleid om meer ruimte te willen geven aan de voetganger en fietser. En de jeugd heeft de toekomst. Jong geleerd is oud gedaan.”

City Deal: Fietsen voor Iedereen

Gemeente Zwolle is sinds 2023 partner in de City Deal Fietsen voor Iedereen. Dit is een samenwerking tussen het rijk, gemeenten, maatschappelijke en private organisaties. Met deze City Deal willen partijen bereiken dat zoveel mogelijk mensen gaan fietsen, die nu om uiteenlopende redenen niet kunnen fietsen. Om ervoor te zorgen dat mensen gaan fietsen, moeten zij een fiets hebben en kunnen fietsen. Deze City Deal concentreert zich op deze twee punten: toegang tot een veilige fiets hebben en de vaardigheid om te kunnen fietsen. 

Het project Fiets je vrij! Is een van de voorbeeldprojecten die worden uitgelicht op de pagina.

Ga naar Leren & blijven fietsen - City Deal(opent in nieuw tabblad)