Lector Jooske neemt afscheid en blikt terug op 15 jaar PMT-onderzoek

Dr. Jooske van Busschbach werkte de afgelopen 15 jaar als lector van het lectoraat Bewegen, Gezondheid en Welzijn. Op 1 oktober draagt ze het stokje over. In de afgelopen 15 jaar is veel gebeurd op het gebied van de onderbouwing van psychomotorische therapie (PMT), samenwerking met het werkveld en verbinding met het onderwijs. We gaan in gesprek met Jooske over hoe het onderzoek van het lectoraat naar PMT is ontwikkeld en wat het heeft opgeleverd.

Op vrijdag 11 december organiseert het lectoraat het symposium Bewogen, gewogen en in beweging: PMT in ontwikkeling en onderzoek. Tijdens het symposium neemt Jooske afscheid als lector. 

Van pedagogiek naar PMT

Jooske volgde de opleiding tot klinisch pedagoog omdat ze geïnteresseerd was in hoe kinderen zich ontwikkelen tot volwassenen. Ze kwam uiteindelijk als onderzoeker in de psychiatrie terecht waar ze onderzoek deed naar langdurige zorg bij mensen met ernstige psychiatrische problemen. In dit onderzoek keek ze of bepaalde interventies, met name rondom (arbeids-)rehabilitatie, die vanuit een bepaalde bedoeling werden opgezet, ook effectief waren. Dit is altijd haar thema gebleven: toetsing die zorgt voor gegevens die kunnen laten zien of  een interventie ook waarmaakt waarvoor ze wordt ingezet. Toen zij in 2012 als lector Bewegen, Gezondheid en Welzijn begon, had ze al een pilo-onderzoek gedaan naar PMT en ze nam haar ervaring met interventieonderzoek mee in haar nieuwe functie.

“Voordat ik lector werd, had hoogleraar Sociale Psychiatrie en Epidemiologie bij het UMCG, Durk Wiersma mij gevraagd met onderzoek te kijken of er wetenschappelijke onderbouwing kon worden verkregen voor vaktherapeutische interventies,” vertelt Jooske. “PMT vond ik na deze kennismaking al heel erg interessant. Dus de stap naar lector Bewegen, gezondheid en Welzijn, waar ik het stokje overnam van Ruud Bosscher, voelde als een logische stap. Het bijzondere aan PMT is dat je als psychomotorische therapeut (PMT’er) mensen ondersteunt om zelf regie te nemen en te snappen wat er aan de hand is met hun mentale gezondheid. Het lichaam speelt  daarbij een belangrijke rol.”

“Mia Scheffers heeft mij in het begin bij Windesheim heel erg de weg gewezen in dit werkveld, zij is een PMT’er in hart en nieren. Jeanet Moeijes heeft mij goed wegwijs gemaakt met hoe het hier werkt bij Windesheim. Tina Bellemans was toen nog docent maar kwam al gauw  in beeld als onderzoeker. We hadden en hebben een geweldige groep mensen bij het lectoraat Bewegen, Gezondheid en Welzijn.”

Wetenschappelijke onderbouwing van PMT

Binnen de PMT is er altijd wel onderzoek gedaan naar kwantitatieve, empirische onderbouwing voor interventies door te observeren met vragenlijsten. Iets wat steeds belangrijker is geworden in de afgelopen jaren nu zorgverzekeraars vaktherapieën opnieuw beoordelen en op basis daarvan bepalen hoe en of ze verzekerd moeten worden. Daarnaast zijn PMT’ers intrinsieke gemotiveerd om te kunnen aantonen dat hun cliënten baat hebben bij het onderzoek. Met de onderzoekers van het lectoraat Bewegen, Gezondheid en Welzijn, de Nederlandse Vereniging voor Psychomotorische Therapie en PMT’ers in het werkveld wordt hard gewerkt aan deze onderbouwing.

“Als je als vaktherapeut te veel in je eigen wereld blijft en je eigen jargon gebruikt, kan je niet aan de buitenwereld aantonen dat iets werkt. Buitenstaanders moeten jou dan op je blauwe ogen vertrouwen dat wat je doet klopt,” aldus Jooske. “PMT staat gelukkig open voor harde data en ik ben blij dat ik een deel heb kunnen uitmaken van het onderbouwen van deze vorm van vaktherapie. Samen met Mia en Janet en nu ook Albertine de Haan als promovendus, Laura Raman en Jaisey Meijer- Coenen, hebben we ons hier echt hard voor gemaakt. Ons doel was daarbij ook uitkomstmaten creëren die recht doen aan PMT en wat PMT-ers doen.”

Uitkomstmaten en verschillende doelgroepen

Toen Jooske begon als lector lag er al een plan om PMT breed te onderzoeken voor uitlopende doelgroepen. Dat is de afgelopen 15 jaar ook gebeurd. Het lectoraat ontwikkelde en onderzocht, met hulp van therapeuten én cliënten onder andere PMT-modules voor mensen met een kwetsbaarheid voor psychosen en voor mensen met (complex) trauma waaronder ook de groep met mensen met een licht verstandelijk beperking (LVB) met ervaringen van seksueel misbruik.

“Dat verzoek voor mensen met een LVB kwam uit de specialistische GGZ. Zij hadden gezien wat we hadden opgebouwd in de GGZ voor mensen met trauma,” legt Jooske uit. “Daarna kwam het onderzoek naar PMT voor seksueel trauma van mensen met een LVB. Ondertussen ontwikkelden Tina Bellemans en Mieke Burger ook een interventie rondom agressieregulatie bij mensen met een LVB.”

Agressieregulatie was ook het thema van de door Cees Boerhout onderzochte PMT-module, terwijl in het onderzoek van Marlies Rekkers ook gekeken is naar de relatie tussen eetstoornissen en lichaamsbeleving en wat PMT voor deze groep kan betekenen. Aurelie Nieuwenhuijse onderzoekt op dit moment het dwangmatig bewegen bij deze groep en de rol van PMT-ers daarbij zouden kunnen vervullen. Ook was er onderzoek naar het PMT aanbod voor mensen met somatoforme klachten zoals chronische pijn en bijvoorbeeld verlamming waarvoor geen somatische verklaring is en voert Patty van ’t Hooft nu onderzoek uit naar kinderen met autisme en beweging en balans in het water. 

“Met ons onderzoek kunnen we beschrijven wat er gebeurt tijdens de therapie. We werken hierin samen met clinici, die zelf met modules werken. Wat we nu kunnen onderbouwen delen we weer in het werkveld. De reikwijdte wordt steeds groter, daar ben ik trots op. Ook ben ik blij dat wij met ons lectoraat hebben kunnen laten zien aan de clinici en de PMT’ers dat onderzoek ook heel leuk is en dat er goede dingen uitkomen. Dat je daarmee verder komt.”

PMT-onderzoek in het onderwijs 

Naast belangrijke stappen in het werkveld, was en is het lectoraat ook nauw verbonden met de bachelor en master PMT. Deze verbinding zorgt voor nieuwe input voor de opleiding. Studenten krijgen de mogelijkheid om te ontdekken wat onderzoek is en hoe ze daar een bijdrage aan kunnen leveren.

“In de opleiding werken we met thematische onderzoeksgroepen. Hier bieden we allerlei onderzoeken aan die lopen waar studenten aan kunnen meewerken. Zij verzamelen data in het veld en leren op deze manier omgaan met wetenschappelijke data én ze krijgen een breed netwerk buiten de opleiding,” vertelt Jooske. “We zijn heel blij met de goede samenwerking  met docenten om studenten optimaal te begeleiden in het opzetten van onderzoek, de keuze voor statistische toetsen, en het formuleren van uitkomsten. Want schrijven over een onderzoek is echt anders dan andersoortige verslagen schrijven.”

“Vanuit het lectoraat streven we ernaar dat studenten in het beroepenveld kunnen meepraten als het gaat over wetenschappelijk onderzoek. Ook willen we de studenten leren dat je onderzoek nooit alleen doet. Je sluit aan bij belangrijke knelpunten die door de praktijk worden ingegeven en met onderzoek gaan we daarmee aan de slag. Je kan natuurlijk wel je eigen expertise, interessegebied of inspiratie toevoegen aan bestaande onderzoeken,” aldus Jooske. “Een bijdrage leveren aan onderzoek zorgt er ook voor dat je iets maatschappelijke relevants doet én dat je als student een bijdrage levert aan iets wat niet in de la belandt, maar echt van belang is voor het vak.”

Het stokje wordt overgedragen

Dr. Jooske van Busschbach zal per 1 oktober het stokje overdragen aan de nieuwe lector. Daarmee neemt ze na 15 jaar afscheid. Tijdens een symposium Bewogen, gewogen en in beweging: PMT in ontwikkeling en onderzoek op 11 december staan we stil bij de ontwikkelingen op het gebied van onderzoek naar PMT én de staat van dienste van Jooske. 

Ze kijkt terug op een fijne tijd bij Windesheim: “Ik heb een hele fijne tijd gehad bij Windesheim met hele leuke collega’s. Maar ook binnen de Calo en ons lectoraat vind ik dat er zoveel aandacht is voor de omgeving en het werkklimaat. Binnen het kenniscentrum hebben we gewerkt aan verbinding tussen de lectoraten. Daarnaast ben ik heel trots op de kenniskring van ons lectoraat. Het is gewoon een hele fijn groep mensen die heel hard werken aan waar ze in geloven.”