IPO-studenten ontwerpen oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken

Wat hebben een verstelbare kinderrolstoel en een energieklok met elkaar gemeen? Op het eerste gezicht misschien niet veel. Toch laten beide afstudeerprojecten zien waar Industrieel Product Ontwerpen om draait: goed onderzoeken wat mensen nodig hebben en dat vertalen naar een tastbaar product. 

Lotte Jonkman ontwikkelde in opdracht van Veldink4kids(opent in nieuw tabblad) een rolstoel die kan meegroeien met het kind. Medestudent Pascal Jonker ontwierp voor Biltin(opent in nieuw tabblad) een klok die huishoudens inzicht geeft in wanneer energie goedkoop of juist duur is. Twee verschillende ontwerpen, met één overeenkomst: beide studenten zetten hun kennis en creativiteit in voor maatschappelijke vraagstukken. 

Hieronder lees je de verhalen achter hun projecten, die te zien zijn op PROTO Expo(opent in nieuw tabblad) in Zwolle. 

Verhaal 1: Lotte ontwikkelde een verstelbare kinderrolstoel 

Voor haar afstudeerproject bij Veldink4kids onderzocht Lotte hoe een kinderrolstoel beter kan aansluiten bij de groei en beleving van het kind. 

Welke vraag lag er vanuit je opdrachtgever? 

'Bij mijn afstudeerbedrijf, dat kinderrolstoelen ontwikkelt, lag vooral een vraag rondom duurzaamheid. Ze wilden beter inzicht krijgen in hoe duurzaam hun rolstoelen al waren en op welke manier ze die verder konden verduurzamen. Dat sprak mij meteen aan. Duurzaamheid is natuurlijk een belangrijk onderwerp, maar ook de kinderrolstoel zelf vond ik interessant. Het is een product waar je misschien niet direct aan denkt, maar dat heel belangrijk is voor de kinderen die ervan afhankelijk zijn.' 

Wanneer werd duidelijk dat je een verstelbare kinderrolstoel wilde ontwerpen? 

'Aan het begin wist ik nog niet precies wat het ontwerp zou worden. Ik ben begonnen met een duurzaamheidsanalyse, die de basis zou vormen voor mijn afstudeerproject. Uit die analyse kwamen verschillende verbeterpunten naar voren. 

Uiteindelijk merkte ik dat de grootste duurzaamheidswinst zat in de vraag: hoe lang kan een rolstoel eigenlijk bij hetzelfde kind blijven? Een onderdeel vervangen door een duurzamer alternatief helpt natuurlijk ook, maar als een rolstoel langer meegaat en beter kan meegroeien met een kind, heeft dat veel meer impact. Niet alleen op duurzaamheid, maar ook op de beleving van het kind. Een rolstoel is iets heel persoonlijks. Als die langer bij een kind kan blijven, kan het kind er ook meer waarde aan hechten.' 

Wat heb je precies ontworpen? 

'Ik heb een kinderrolstoel ontworpen die makkelijker kan meegroeien met het kind. De bestaande rolstoel kon al worden aangepast, maar daarvoor moesten vaak nieuwe onderdelen worden besteld. Dat kost tijd. Mijn ontwerp maakt het mogelijk om de rolstoel te verbreden met onderdelen die al in de rolstoel zitten. Door bepaalde onderdelen in het frame anders te plaatsen of om te draaien, kan de rolstoel stap voor stap worden aangepast. Ook de zitting is opnieuw ontworpen en 3D-geprint, zodat die beter kan meegroeien.' 

Waarom is het belangrijk dat een rolstoel langer bij een kind blijft? 

'Kinderen groeien snel. Daardoor kan het gebeuren dat ze regelmatig een nieuwe rolstoel nodig hebben. Maar zo’n rolstoel is niet zomaar een hulpmiddel. Het is iets persoonlijks, zeker omdat kinderen bijvoorbeeld zelf kleuren mogen kiezen voor onderdelen zoals de wielen. Dat helpt bij de acceptatie. Als een rolstoel langer kan meegroeien, kan een kind er ook meer waarde aan hechten. Je hebt je eigen rolstoel, en die wil je het liefst zo lang mogelijk houden.' 

Wat sprak jou aan in ontwerpen voor deze doelgroep? 

'Tijdens de studie hebben we vaker geleerd over ontwerpen voor mensen die bepaalde dingen minder makkelijk kunnen. Dat verbreedt je blik. In je dagelijks leven denk je misschien niet snel na over kinderen in een rolstoel, maar voor hen en hun ouders heeft zo’n hulpmiddel veel impact. Ik vind het mooi dat ik daar iets aan kan bijdragen. Ik probeer echt te begrijpen: wie is deze groep, wat hebben zij nodig en hoe kan ik ervoor zorgen dat het ontwerp voor hen zo goed mogelijk werkt?' 

Je kreeg een 9,5 voor je afstudeerproject. Waar ben je zelf het meest trots op? 

'Ik ben vooral trots op het hele proces: op de duurzaamheidsanalyse, maar vooral ook op het eindontwerp. Uiteindelijk heb ik de hele rolstoel kunnen herontwerpen. Dat het ontwerp ook goed werd ontvangen binnen het bedrijf, maakte het extra bijzonder. Ik vind het heel erg leuk dat ik met zo'n mooi cijfer mocht afstuderen! 

Wat doe je nu na je afstuderen? 

'Ik doe nu de master Industrial Design Engineering in Enschede. Dat is dezelfde richting als mijn bachelor, maar dan iets onderzoekender. Je kijkt meer naar bestaand onderzoek, of doet zelf onderzoek, en gebruikt dat als basis voor je ontwerpkeuzes. Dat past goed bij hoe ik graag ontwerp: niet zomaar iets maken, maar eerst goed begrijpen voor wie je ontwerpt en waarom iets werkt.' 

Waarom zouden mensen volgens jou naar PROTO Expo moeten komen kijken? 

'Ik denk dat het belangrijk is dat ook mensen die niet per se in deze wereld zitten, zien wat er allemaal wordt gemaakt. Er zijn zoveel creatievelingen met heel verschillende projecten, die op allerlei manieren impact hebben. PROTO Expo brengt dat mooi samen. Je ziet wat er in je eigen omgeving wordt gemaakt. Dat is gewoon heel leuk om te zien.' 

 

Verhaal 2: Pascal ontwierp een energieklok voor bewuster stroomverbruik 

Waar Lotte met haar ontwerp inspeelt op de ontwikkeling en beleving van kinderen in een rolstoel, richt Pascal zich op een ander maatschappelijk vraagstuk: netcongestie. Ook hij vertaalde een complex probleem naar een toegankelijk product voor dagelijks gebruik.   

Welke vraag lag er vanuit je opdrachtgever? 

‘Mijn opdrachtgever was Biltin(opent in nieuw tabblad). Samen met Breman(opent in nieuw tabblad) hadden zij een onderzoeksvraag rondom netcongestie. Ze wilden weten of je huizen buiten de piekuren kunt opwarmen en die warmte vervolgens kunt gebruiken als energiebuffer. Veel mensen verwarmen hun huis op hetzelfde moment. Daardoor ontstaan pieken op het energienet. De vraag was dus: kun je die pieken verschuiven door huizen op andere momenten op te warmen en de warmte langer vast te houden? Omdat ik IPO deed, moest ik uiteindelijk ook een product ontwerpen. Vanuit Biltin kreeg ik de vrijheid om zelf te onderzoeken wat dat product kon worden.’ 

Hoe ontstond het idee voor de energieklok? 

'Tijdens mijn onderzoek kwam ik erachter dat het automatisch opwarmen van huizen heel ingewikkeld is. Je hebt te maken met allerlei factoren: hoeveel zon er op een huis valt, hoeveel massa een huis heeft, hoeveel warmte een woning kan vasthouden en hoe bewoners hun comfort ervaren. 

Mensen willen zelf grip houden op wanneer ze hun huis verwarmen en energie gebruiken. Als je dat volledig automatiseert, kan dat ten koste gaan van hun comfort. Uit enquêtes bleek bovendien dat veel mensen best bereid zijn om hun energieverbruik aan te passen, maar dat ze vaak niet goed weten wanneer energie goedkoop of duur is. Of wanneer het slim is om bijvoorbeeld de wasmachine aan te zetten. Toen dacht ik: misschien moet ik het niet automatisch voor mensen regelen, maar hen juist bewuster maken van hun energieverbruik. Zo ontstond het idee voor de energieklok.' 

Wat is de energieklok precies? 

'Met de energieklok wil ik het probleem van netcongestie op een andere manier aanvliegen. Niet met een app of een kastje vol informatie, maar met een product dat gewoon in de woonkamer hangt. De klok laat per uur zien of stroom goedkoop, gemiddeld of duur is. Je kijkt er even naar en ziet meteen: dit is een gunstig moment om energie te gebruiken, of juist niet.  

Hoe krijgen mensen nu inzicht in hun energieverbruik? 

'Er bestaan al veel apps en kastjes aan de muur die informatie geven over energieverbruik. Maar uit onderzoek bleek dat mensen daar, ook als ze er toegang toe hebben, niet vaak op kijken. Ik wilde het daarom toegankelijker maken. Bijvoorbeeld voor oudere mensen, die niet steeds een app willen downloaden of door allerlei schermen willen klikken. Met de energieklok kunnen zij gewoon kijken en denken: oké, stroom is nu goedkoop, dus dit is een goed moment om energie te gebruiken. 

Hoe reageerden Biltin en Breman op je onderzoek en ontwerp? 

‘Aan het onderzoek hebben ze veel gehad. Voor Breman was het belangrijk om eerst te onderzoeken of ze verder wilden met het idee om huizen als energiebuffer te gebruiken. Uit mijn onderzoek bleek dat dat erg complex is. Biltin reageerde daarnaast positief op de energieklok. Zij zagen mogelijkheden om het idee verder te brengen, bijvoorbeeld door er een startup van te maken of andere bedrijven erbij te betrekken.’ 

Waar ben je achteraf het meest trots op? 

'Ik begon met een complex vraagstuk over huizen als energiebuffer, maar kwam uiteindelijk uit bij een tastbaar product dat mensen helpt bewuster om te gaan met hun energieverbruik. Dat vind ik mooi: dat ik binnen het grote probleem van netcongestie een nieuwe oplossing op productniveau heb kunnen bedenken. 

Ik ben er ook trots op dat ik een opdracht heb aangepakt die niet vanzelfsprekend voor mij was. Energie, elektriciteit, programmeren en ampères vond ik juist het moeilijkste deel van de opleiding. Toch kwam deze opdracht op mijn pad en dacht ik: dit moet ik gewoon aanpakken.' 

Wat doe je nu na je afstuderen? 

'Ik werk nu in de 3D-printwereld. We maken vooral producten voor kunstenaars, beurzen en prototypes. Eigenlijk geldt: als iemand iets wil laten maken, kunnen wij dat waarschijnlijk maken. 3D-printen speelde tijdens IPO ook al een grote rol. Bijna elk product dat je ontwerpt, test je wel een keer met een 3D-print. Het is vaak de snelste manier om te zien of iets werkt.' 

Waarom zouden mensen volgens jou naar PROTO Expo moeten komen kijken? 

'Op PROTO Expo zie je hoeveel verschillende richtingen je op kunt met creatieve en technische opleidingen. Je ziet kunst, productontwerp, bouwkunde, film en nog veel meer. Dat vind ik het mooie aan de expo: je ziet hoeveel kanten studenten op kunnen en hoeveel verschillende ideeën daaruit ontstaan. Dat maakt het echt de moeite waard om te gaan kijken.' 

 

Over PROTO 

PROTO Expo is meer dan een tentoonstelling. Het is een ontmoetingsplek waar studenten, makers, onderwijs, bedrijven en andere organisaties ideeën uitwisselen en nieuwe verbindingen leggen. De expo laat zien wat er ontstaat wanneer jong talent de ruimte krijgt om met verbeeldingskracht en vakkennis te werken aan concrete oplossingen voor de wereld van morgen. 

Rond de tentoonstelling is een programma samengesteld met gesprekken, ontmoetingen en interactieve activiteiten. Tijdens de PROTO MeetUp op 2 oktober staat de ontwikkeling van jong talent in de regio centraal. Op 3 oktober kunnen bezoekers tijdens PROTO Actief zelf ervaren hoe creativiteit werkt. De PROTO Culture Clash verbindt op 5, 6 en 7 oktober hedendaagse kunst, technologie en creatief onderwijs. 

De PROTO Expo is tot en met 7 oktober te bezoeken in het Academiehuis in Zwolle. Bekijk de openingstijden en het volledige programma op protozwolle.nl(opent in nieuw tabblad) en volg PROTO op Instagram(opent in nieuw tabblad) en LinkedIn(opent in nieuw tabblad).