Transitieverhaal - Van losse ambities naar samen en samenheid in de keten

Van goede wil naar een collectieve aanpak

In zijn werk ziet Laurens dat veel bedrijven al willen veranderen. “Ik zie dat veel bedrijven primair vanuit intrinsieke motivatie anders willen omgaan met de grondstoffen.” Daarnaast groeit de druk van buitenaf vanwege wet- en regelgeving, normen en milieuprestaties. “Los van dat we het graag anders willen, zullen we gewoon ook wel moeten.”

Circulariteit gaat in de branche niet alleen over duurzaamheid, maar ook over weerbaarheid. “We zien nu ook dat circulariteit en het waardebehoud van materialen en grondstoffen veel meer geopolitiek gedreven is,” zegt Laurens. De sector wil minder afhankelijk worden van kritische materialen en landen waar die vandaan komen.

Binnen die bredere circulaire opgave bood het Brancheplan Verpakkingen een concreet aangrijpingspunt: de verpakkingen waarin installatiematerialen door de keten gaan.

De kracht van het collectief

Een belangrijk inzicht voor Laurens is dat bedrijven samen meer invloed hebben dan ieder afzonderlijk. “Heel veel installatiebedrijven hebben al duurzaamheidsdoelstellingen,” zegt hij. “Maar als bedrijf alleen maak je weinig indruk bij de fabrikant. Je hebt meer kans op succes als je samen met een set van eisen komt.” Daar zit volgens Laurens de kracht van het collectief: “Samen creëer je gewoon meer impact, omdat je met één stem spreekt.”

Die ene stem ontstond niet vanzelf. Techniek Nederland en FEDET brachten bedrijven voor het Brancheplan Verpakkingen fysiek bij elkaar in plenaire bijeenkomsten, werkgroepen en pilotgroepen. Daar werd zichtbaar hoe waardevol het is om verschillende schakels uit de keten aan tafel te hebben.

Laurens noemt een voorbeeld van een magazijnmeester van een installatiebedrijf en een marketingmanager van de fabrikant. De marketingmanager wil zich onderscheiden met een glimmende doos; de magazijnmeester ziet vooral stapels onnodig verpakkingsmateriaal binnenkomen. Wat voor de één logisch lijkt, kan voor de ander afval, kosten en gedoe opleveren. Door die werelden bij elkaar te brengen, ontstaan slimmere keuzes: minder inkt, kleinere dozen, lagere kosten en minder verspilling. “Je denkt zelf misschien dat je heel rationeel en effectief bezig bent,” zegt Laurens, “maar eigenlijk weet je dat helemaal niet tot je met elkaar spreekt en inzichten met elkaar deelt. Dan pas leer je echt van elkaar.”

Samen leren met NiCE

Tijdens het project werd de keten steeds breder. “We begonnen met een klein aantal installatiebedrijven, technische groothandels en fabrikanten,” vertelt Laurens, “maar uiteindelijk zaten ook de verpakkingsleveranciers en afvalverwerkers erbij; degenen die uiteindelijk het afval van de bouwplaatsen moeten opruimen.” Daardoor werd het vraagstuk realistischer. Zo leerden partijen dat een papierbak op de bouwplaats niet genoeg is als die openstaat. “Als er een regenbui overheen komt, dan is al dat papier al niet meer te recyclen.”

Ook bleken sommige doelen elkaar tegen te spreken. Gerecycled karton is bijvoorbeeld zwaarder dan nieuw karton. “Dus als wij zeggen: wij willen kilo’s karton besparen én we willen meer gerecycled karton, dan zijn dat eigenlijk op elkaar tegenstrijdige doelstellingen.”

Concrete handvatten voor bedrijven in de keten

Het onderzoeksproject begon met acht bedrijven en groeide uit tot bijna honderd deelnemers. Voor Laurens is dat meer dan een mooi aantal: “We hebben echt met elkaar een netwerk gecreëerd, en er zijn onderling bondjes gesmeed.”

Dit netwerk is heel waardevol gebleken voor bedrijven. Door kennis te delen, ontstaan heel praktische verbeteringen. Laurens noemt het voorbeeld van handleidingen bij verlichtingsarmaturen: “Je krijgt twintig dozen, met in elke doos een handleiding in 25 talen. Die installateur weet dat heus wel in één keer. Waarom werk je niet, waar mogelijk, met een QR-code?”

Ook bij verpakkingsmateriaal ontstaan nieuwe inzichten. “Een papieren sticker lijkt duurzaam,” legt Laurens uit, “maar op plastic wikkelfolie kan een plastic sticker juist slimmer zijn. Dan kan de verpakking namelijk in één afvalstroom worden verwerkt. Dat soort lessen hebben technische bedrijven zeker geleerd.”

Verder bouwen

Het Brancheplan Verpakkingen in deze vorm wordt afgerond en overgedragen aan een partij die verder gaat met het ontwikkelen van businessmodellen. Die partij kan bijvoorbeeld organisaties bij elkaar brengen die van ingezamelde verpakkingen nieuwe verpakkingen maken. “Dan krijg je een cirkel om het op die manier echt tot een lonende businesscase te maken,” zegt Laurens.

Voor Techniek Nederland en FEDET ligt de opbrengst op een ander niveau. Zij hebben laten zien hoe een brancheorganisatie verandering kan organiseren zonder zelf de oplossing te worden. “Wij gaan niet een nieuwe circulaire pallet ontwikkelen,” zegt Laurens. “Dat moeten die bedrijven echt zelf doen.”

De rol van de brancheorganisaties zat in het creëren van de voorwaarden waaronder bedrijven zelf tot oplossingen komen. “Wij hebben kennis ontwikkeld door bedrijven fysiek bij elkaar te brengen in plenaire bijeenkomsten, in werkgroepjes, in pilotgroepen. We hebben webinars gegeven, we hebben heel veel kennisontwikkeling gedaan.”

Wat Laurens vooral raakt, is dat bedrijven daar niet alleen voor hun eigen belang tijd in staken. “Dat doen ze allemaal niet voor het individuele belang van het bedrijf, maar ook voor het collectieve belang voor de sector en voor de keten.”

Zo laat het onderzoek van NiCE zien dat circulaire verandering niet begint bij één slimme verpakking, maar bij het organiseren van samenheid. Het onderzoeksproject veranderde de manier waarop bedrijven naar hun rol in de keten kijken: van ieder voor zich naar samen leren, samen kiezen en met één stem meer impact maken. Met deze les kunnen ook andere brancheorganisaties hun voordeel doen.

Download de publicatie Lectoraat NiCE