Het effect van eigen culturele scripts op onderwijsinnovatie

Voor onderwijsvernieuwing moeten docenten met een andere bril naar onderwijs leren kijken. Dat is vaak een uitdaging omdat onbewuste overtuigingen een rol spelen: zogenaamde culturele scripts. Het onderzoeksproject Nieuw Script van het lectoraat Inclusieve Leeromgevingen (IL), doet onderzoek naar hoe culturele scripts van docenten onderwijsinnovatie beïnvloeden. Een actueel onderwerp omdat hogeschool Windesheim bezig is met het implementeren van de onderwijsinnovatie flexibel onderwijs in de vorm van een ‘Eigen Leerroute’. De afgelopen periode heeft onderzoeker Jantien Gerdes van het lectoraat IL, samen met docenten van Educatie, onderzoek gedaan naar eigen scripts. Hieronder deelt ze de eerste bevindingen!

Voor dit onderzoek werkt het lectoraat IL samen met drie verschillende lerarenopleidingen binnen het domein Bewegen & Educatie. In dit onderzoeksproject was de vraagarticulatie een belangrijk begin om erachter te komen wat eigenlijk het probleem is dat opgelost moet worden. Het is vanuit de literatuur al bekend dat culturele scripts invloed hebben op onderwijsinnovatie, maar hoe dit gebeurt en waarom het lastig is om dit binnen de eigen organisatie zichtbaar te maken, is minder bekend. Docenten zijn zich niet altijd bewust van deze scripts, het is eerder impliciet. Dus de uitdaging bleek hoe krijg je nou die impliciete kennis geëxpliciteerd?

Constructief conflict met oog voor elkaars identiteit

Het onderzoeksproject wordt in drie contexten uitgevoerd: bij 2LW, de educatieve masters en Teachers College. In deze drie contexten verschilt het hoe er naar flexibilisering van onderwijs wordt gekeken en welke scripts er spelen. De onderzoeksgroep die dit heeft uitgevoerd bestaat uit onderzoekers en docenten die werkzaam zijn in deze contexten en het eerste onderzoek was hun eigen scripts inzichtelijk te maken. 

“Door in dit onderzoek te kijken naar je eigen manier van lesgeven en je eigen overtuigingen over flexibel onderwijs, wordt je eigen blinde vlek zichtbaar. Misschien kom je er als docent achter dat je activerende didactiek heel belangrijk vindt, maar dat je wel stiekem vindt dat jij het beste een uur lang kan uitleggen hoe dat eruitziet,” vertelt Jantien. “Dat is confronterend, want onderwijs en de overtuigingen over onderwijs zijn heel persoonlijk. Het is bijna onderdeel van de identiteit van de docent. Als die wordt bevraagd of als er wordt aangegeven dat het anders moet kan dat voelen als een persoonlijke aanval.”

“Daarom is het goed dat ik als docent en onderzoeker ook zelf ervaar hoe het is om je eigen onderwijspraktijk te bevragen en te laten bevragen door anderen. Daarnaast is het belangrijk om goed te realiseren dat een periode van ongemak en onzekerheid hoort bij onderwijsinnovatie. Dat is een periode waar we met z’n allen het liefst zo snel mogelijk doorheen gaan. Maar juist die periode is belangrijk en moeten we koesteren. Want dan vinden de belangrijke gesprekken plaats.”

Deze gesprekken noemt Jantien het ‘constructieve conflict’. “In een constructief conflict expliciteer je waar je mee bezig bent. Dat je elkaar eigenlijk verder helpt. Daarvoor is het nodig dat je een moment ervaart waarop je realiseert dat je elkaar niet begrijpt of dat je denkt dat je over hetzelfde praat, maar eigenlijk bij hetzelfde hele andere associaties hebt. Zoals bij flexibel onderwijs en eigen leerroutes.”

Art-bases research: docenten tekenen eigen ‘student journey’

Met het gebruik van art-based research zet de onderzoeksgroep belangrijke stappen in het identificeren van scripts. Dit is een methode die impliciete kennis en blinde vlekken van de projectgroep zichtbaar maakt op een creatieve en minder rationele manier. Zo werd er tijdens het onderzoeksproces verschillende filmscripts geschreven voor ‘Flexibel onderwijs de film’ als dystopische horrorfilm tot een matrix game waar met uitdagingen het spel uitgespeeld kon worden. In een ander onderdeel van het onderzoek werd de projectgroep gevraagd om vrij te associëren over flexibele leerroutes. Daarna moesten de deelnemers hun eigen ‘student journey’ tekenen: van het moment waarop zij begonnen in het onderwijs tot waar zij nu staan. De deelnemers kregen een eenvoudige illustratie: een weg naar de horizon met halverwege een boom.

“Ik vroeg mij bij de eerste associatie met flexibele leerroute af waar het ‘sociaal leren’ plaatsvond als studenten op een individueel pad komen. Door mijn eigen student journey te tekenen, kwam ik erachter dat de meest betekenisvolle periode in mijn schoolloopbaan hier een grote rol in speelde. In deze periode zat ik op een school waar samenwerking in heterogene klassen heel belangrijk was en docenten hun eigen lesmateriaal samen maakten. Deze drie jaar werken dus door in hoe ik nu flexibilisering van het onderwijs zie,” legt Jantien uit. “Een collega daarentegen had een deel van haar opleiding als een keurslijf ervaren. Iets wat ze zich pas realiseerde toen ze het uittekende. Zij associeerde flexibilisering weer met autonomie en keuzevrijheid.”

Vervolg onderzoeksproject

Het onderzoeksproject Nieuw Script loopt tot 2028. Tot die tijd deelt de projectgroep hun bevindingen op verschillende manieren zoals een congres en een expositie om recht te doen aan de art-based research. Wil je op de hoogte blijven? Kijk op deze onderzoeksprojectpagina of volg het lectoraat op LinkedIn(opent in nieuw tabblad) voor updates.