Ik ga open de wereld in

Of het wel echt een gesprek zou kunnen worden, gaf Metsje aan, toen we voor dit afscheidsinterview gingen zitten. Het tekent hoe ik Metsje heb leren kennen: als iemand die goed weet wat ze wil, en daarvoor staat. In dit gesprek ter gelegenheid van haar pensionering vanaf september 2026 blikt Metsje terug op haar loopbaan in het onderwijs, waarvan een groot deel bij de theologieopleiding van hogeschool Windesheim.

Een keuze uit armoede

Vanzelfsprekend was Metsjes keuze voor het godsdienstonderwijs niet. “Het was eigenlijk een keuze uit armoede. Want ik had voor Nederlands en geschiedenis willen kiezen. Maar mijn eindcijfers waren hiervoor te laag. Toen hoorde ik dat er een lerarenopleiding godsdienst begon in Amsterdam. Dat was de eerste opleiding waar ze toen het vak godsdienst binnen het HBO gaven. Ik heb me daarvoor ingeschreven, en ook nog voor geschiedenis. Toen koos je nog twee vakken op de lerarenopleiding. Juist de theologie-opleiding opende de wereld voor me. Ik was sowieso erg geïnteresseerd in de wereld, had een brede belangstelling van huis uit meegekregen, maar door deze studie ontdekte ik hoe eenzijdig eigenlijk de opleiding geschiedenis was, waar we vooral bezig waren met de westerse geschiedenis.”

Die open blik en vragen bij vanzelfsprekendheden komt vaker terug in ons gesprek. Maar eerst nog even terug naar de opleiding en wat daarna volgde. 

Wat moet ik hiermee?

Metsje vertelt verder: “Ik werd opgeleid voor het onderwijs, en veel andere dingen kon ik niet, dus ik kwam na mijn studie ook in het onderwijs terecht. Mijn eerste baan was op een MAVO in Zaandam. Daarna heb ik lesgegeven in Amsterdam, en later werkte ik in Almere. Lesgeven ging me niet direct automatisch goed af. Het is echt wel een leertraject geweest. Ja, ik heb ook wel eens jankend voor de klas gestaan. Dat ik dacht: God, wat moet ik hiermee? Ik moest leren om grenzen te stellen, om te onderscheiden: wat is nou belangrijk? Je moet ongeveer 4 jaar op een school blijven en dan heb je een naam. Dan weten de leerlingen wie je bent en wat ze aan je hebben. Dan heb jij zelf ook de tijd gehad om een plek te verwerven binnen een team, want ook dat kost tijd. En uiteindelijk denk ik dat ik altijd een docent ben geweest die dingen heeft gedaan op de relatie. Mijn kracht is dat ik toch geïnteresseerd ben in het zien van leerlingen.”

En vanuit de ervaring die ze gaandeweg opbouwde, komen ook de drijfveren van Metsje naar voren die haar steeds meer zijn gaan kenmerken. 

Samen leer je meer

“Ik vind diversiteit heel belangrijk. Ik heb gewerkt op een experimenteerschool, waar leerlingen van verschillende niveaus in de eerste drie leerjaren samen in een klas zaten en met elkaar onderwijs kregen. En zeker in de eerste twee jaren werkte dat heel goed. Ik vind dat nog steeds heel belangrijk. En ik denk dat dat ook deels een failliet is van deze tijd: we laten jongeren zich niet met elkaar verbinden. Ze worden allemaal in stromingen en in hokjes gestopt, het onderwijs is zo opgeknipt. Het nadeel daarvan is dat de ene groep zich beter gaat voelen dan de andere groep, dat er geen verbinding meer is. Het is niet voor niks dat uit onderzoek blijkt dat jongeren binnen het VMBO en de MBO een heel laag zelfbeeld hebben. En dan denk ik: dat komt toch doordat we dit met elkaar samen hebben gecreëerd. Ik ben dus in die zin geen voorstander van hoe we het onderwijs hebben ingedeeld. Ik vind het belangrijk dat studenten samen leren. Omdat ik denk dat het meer brengt. Studenten leren van elkaar, want ze zien elkaars vaardigheden en capaciteiten, kwaliteiten, en die kunnen ze met elkaar tot een geheel maken.

De waarde van de gemeenschap boven het individu

“Ik heb altijd graag en veel gereisd. En wat ik daarbij steeds heb gezien, is dat mensen zoveel gemeenschappelijk hebben, en dat een woord als gemeenschap zo van belang is. Dat is mooi ook in Gambia. Natuurlijk gaat er niet om dat alles even mooi is. Maar het gaat er wel om dat de mensen daar weten dat ze met elkaar het leven vorm moet geven. Deels is dat nodig om te kunnen overleven. Maar er staat hierin voor hen ook een waarde centraal. De familie is belangrijker dan het ik. Het gaat om het belang van de gemeenschap. Ik ben nu net bezig met het vak Religieuze Leiders, met een les over Mohammed, en als je kijkt naar waar zijn ideaal vandaan kwam, is toch om de eenheid te herstellen om weer terug te gaan naar de waarde van de oemma, de gemeenschap. Die overtuiging zijn we helemaal uit oog verloren. Ook in hoe we als samenleving kijken naar de islam. We kijken, gevoed door media en politiek, niet meer naar het begin, de kern, maar naar de uitwassen.”

Openstaan 

“Het gaat voor mij om een mens in samenhang. Het gaat er niet om jezelf bovenaan te zetten. Er is altijd iets wat groter is dan jezelf, laat ik het zo maar formuleren. Een mysterie… Dat we allemaal ook proberen vast te pakken, maar wat uiteindelijk volgens mij niet te grijpen is. Maar waarbij vanuit de heilige boeken en tradities toch richtlijnen worden meegegeven aan ons leven. Ik denk niet dat het de bedoeling is dat er één perspectief op het leven is, en dat dat geldt als ‘de waarheid’. We moeten ons altijd laten bevragen. Ik ben een van de vele perspectieven. Als je niet meer openstaat voor de opvatting van de ander, maak je jezelf onaantastbaar. Ik ben niet een docent die ontzettend veel kennis overdraagt. Maar die wel uitdaagt om na te denken. Om dingen zelf uit te proberen.”

Voor wie Metsje kent, weet dat zij nauw verbonden is met Gambia. Maar hoe kwam deze verbinding tot stand, en wat betekent Gambia voor haar, en voor het onderwijs? 

Gambia

“In 2005 ben ik voor het eerst in Gambia geweest. Dat was via Windesheim. Het was ook na verschillende existentiële gebeurtenissen in mijn leven – mijn vader was overleden, ik was gescheiden – dat voor mij de vraag opkwam: wat wil ik in het onderwijs? Ik deed eigenlijk te veel dingen waarbij ik ervaarde: dit is niet wie ik ben. Ik wil gewoon met studenten en met mensen werken, dat is mijn drijfveer. In gesprek met onze teamleider kwam Gambia in beeld. Toen ik daar aankwam, merkte ik: hier kom ik thuis. Het is heel moeilijk uit te leggen waarom. Maar ik had de ervaring dat mensen elkaar van hart tot hart zien. Het doet er niet toe wie je bent, maar je maakt contact. En misschien stond ik er toen ook open voor. Ik ben gaan uitzoeken wat ik daar als docent kon gaan betekenen, ik moest een projectplan schrijven, ik kreeg daarbij ook steun van het Steunfonds van onze opleiding, en ik kon verbindingen gaan leggen met de minor International Sustainable Development van Windesheim en vanaf 2009 zijn de eerste studenten naar Gambia gegaan, om bij te dragen aan projecten, tot aan de dag van vandaag.” 

Drijfveren vormgeven in het onderwijs vraagt dus ook om een ondernemende houding. En met deze drijfveren is het niet zo vreemd dat het thema van het afscheidssymposium ‘Mens met migratie’ is geworden. Waarom koos Metsje voor dit thema? Ik beleef haar antwoord bijna als profetisch.

Meer mens met migratie?

“De samenleving verandert. En onze wereld verandert. Er is veel migratie, er zijn mensen die vanuit andere culturen hierheen komen en asiel aanvragen, zich hier vestigen. Onze opleiding staat in Zwolle en het lijkt erop dat studenten denken dat ze zich relatief makkelijk kunnen onttrekken aan onze veranderende samenleving. Omdat ze het zelf in hun directe omgeving minder meemaken. Maar ik denk dat een deel van de problemen waardoor mensen reizen en op de vlucht zijn, ligt in onze eigen verdeling van de goederen in de wereld. Dus hoe kunnen we onszelf onttrekken aan iets waar we als wereldburger deel van uitmaken? Ik wil hierin graag een idee meegeven: blijf openstaan, maar realiseer je ook dat wat je nu hebt zo is, omdat we de wereld op deze manier hebben georganiseerd. Door onszelf te blijven beschermen houden we vast aan het oude en vertrouwde. Maar de wereld blijft niet oud en vertrouwd. Ik vind het van belang dat we samenwerken om de ideeën van nieuw burgerschap vorm te geven. Dus hier opnieuw ook het belang van gemeenschap versus individu. En als opleiding vind ik dat we verantwoordelijkheid dragen om voor dit perspectief aandacht te vragen in onze democratie. Om het bespreekbaar te maken. We kunnen niet doen alsof rechts niet steeds sterker wordt, want dat is zo. We hebben als opleiding en ook als team de moed nodig om moeilijke vraagstukken van onze wereld bespreekbaar te maken. Ze niet in de doofpot te stoppen, omdat het ongemakkelijk is om het erover te hebben. Het heeft uiteindelijk consequenties als je nooit een tegengeluid laat horen.”

Deze woorden sluiten naadloos aan bij wat Metsje belangrijk vindt in het onderwijs, en wat ze studenten en collega’s mee wil geven. 

“Ik heb interesse voor mensen en voor wat hen beweegt om te doen wat ze doen. Ik ga open de wereld in. Mijn houding is dat ik mensen vertrouwen geef totdat het tegendeel bewezen is. En ik vind voor studenten belangrijk: laat zien wie je bent, waar je voor staat. Ook voor mij geldt: mensen moeten mij kunnen geloven op wat ik voorsta. Want het gaat ergens om in het leven, het gaat erom dat je achter keuzes kunt staan die je maakt. Je moet wel jezelf in de spiegel kunnen kijken als het gaat om dingen die je doet.”