Nieuwe onderzoeksprojecten over veerkracht in supply chains

Grondstoffenschaarste, geopolitieke spanningen, strengere regelgeving en klimaatverandering maken verstoringen in supply chains steeds vaker onderdeel van de dagelijkse praktijk. Voor het lectoraat Supply Chain Finance van Windesheim is dat aanleiding om twee nieuwe onderzoeksprojecten te starten: Next Gen Resilience – #ReCap en Resilience that Lasts. Beide projecten richten zich op één centrale vraag: hoe kunnen bedrijven hun ketens zo inrichten dat zij ook onder blijvende onzekerheid blijven functioneren?

Veerkracht is meer dan terugveren

Resilience, of veerkracht, gaat over de manier waarop organisaties omgaan met verstoringen. “Traditioneel werd veerkracht vooral gezien als zo snel mogelijk terugkeren naar het oude niveau,” legt Ronald de Boer uit. “Maar dat beeld is te beperkt. Je bent veerkrachtig wanneer je je keten aan kan passen aan nieuwe omstandigheden. Dat kan betekenen dat je andere keuzes maakt, nieuwe processen inricht of zelfs een ander product of dienst ontwikkelt.”

Christiaan de Goeij illustreert dit met een praktisch voorbeeld: “Je weet dat er in de winter kans is op weergerelateerde verstoringen, maar je kunt nauwelijks voorspellen waar, wanneer en hoe groot de impact is. Veerkracht zit dan in hoe je reageert: welke alternatieven heb je, hoe communiceer je met klanten en hoe snel krijg je je keten weer op gang?”

Waarom veerkracht nu zo belangrijk is

Dat veerkracht nu prominenter op de agenda staat dan een paar jaar geleden, is volgens Ronald geen toeval. “De frequentie en impact van verstoringen nemen toe. Veel zekerheden waarop supply chains zijn gebouwd, staan onder druk.” Daar komt steeds veranderende regelgeving bij. Christiaan: “Bedrijven investeren om aan duurzaamheidsregels te voldoen en horen vervolgens dat regels worden aangepast of afgezwakt. Die onzekerheid maakt het lastig om koersvast te blijven.”

Veerkracht ontstaat in spanningsvelden

Hoewel de twee projecten verschillende invalshoeken hebben, delen ze een duidelijke kern. “De grootste overeenkomst is dat beide projecten laten zien dat veerkracht ontstaat in spanningsvelden,” zegt Christiaan. “In beide projecten leggen we een lens over veerkracht: bij het ene project duurzaamheid, bij de andere werkkapitaal. Daarmee bedoelen we het geld dat een organisatie nodig heeft voor de dagelijkse operatie, zoals het betalen van leveranciers, salarissen en vaste lasten.”

Ronald legt uit dat die spanningen vaak onvoldoende zichtbaar zijn binnen organisaties. “Veerkracht, duurzaamheid en financiën worden op verschillende plekken in de organisatie besproken. Terwijl ze in de praktijk sterk met elkaar samenhangen. Door die verbanden zichtbaar te maken, ontstaan juist kansen in plaats van tegenstrijdige beslissingen.”

Corona

De aandacht voor veerkracht kreeg een duidelijke impuls tijdens de coronapandemie. Ronald: “Tijdens de lockdown hadden we ineens zo’n 30 studenten zonder afstudeeropdracht. Dat was vervelend, maar ook een unieke kans. We stuurden studenten op afstand naar bedrijven met één vraag: hoe gaan jullie met deze verstoring om?”

De uitkomst was opvallend. “85 procent van de bedrijven had een pandemie niet opgenomen in het risicoplan. En van de bedrijven die dat wel hadden, gaf het merendeel aan dat ze er weinig aan hadden. Traditioneel risicomanagement bleek onvoldoende.”

Christiaan vat het samen: “De wereld is te onvoorspelbaar geworden om te proberen te voorspellen wat er kan gaan gebeuren. Je moet vooral zo snel mogelijk iets kunnen doen op het moment dat er iets onvoorspelbaar is gebeurd.”

De financiële kant van veerkracht

Wat het lectoraat Supply Chain Finance onderscheidt, is de expliciete koppeling tussen veerkracht en financiële keuzes. “We zijn een van de weinige onderzoeksgroepen die die financiële kant structureel meenemen,” zegt Christiaan. Dat is relevant, omdat veel veerkrachtmaatregelen financiële consequenties hebben.

Ronald: “Als operations extra voorraad opbouwt om verstoringen op te vangen, voorkomt dat problemen op korte termijn. Maar het legt ook een groot beslag op het werkkapitaal. Finance stuurt dan vaak aan op het afbouwen van voorraden, waardoor nieuwe kwetsbaarheden ontstaan. Dat op- en afschalen kan zich blijven herhalen.”

Nu de rente stijgt, wordt die spanning zichtbaarder. Christiaan: “Het gaat niet alleen om toegang tot financiering. Je kunt ook je behoefte aan financiering verlagen door slimmer om te gaan met voorraad en doorlooptijden. Als mkb-bedrijven gemiddeld vijf dagen sneller betaald worden, komt er naar schatting zo’n 14 miljard euro aan werkkapitaal vrij. Dat vergroot de ruimte om te investeren en maakt bedrijven minder kwetsbaar.”

Duurzaamheid en veerkracht

In het project Resilience that Lasts staat de relatie tussen duurzaamheid en veerkracht centraal. “Die twee versterken elkaar vaker dan bedrijven denken,” zegt Ronald. “Transparantie in de keten is bijvoorbeeld zowel goed voor duurzaamheid als voor veerkracht.”

Een concreet voorbeeld is circulariteit. “Internetproviders die gebruikte routers innemen, repareren en hergebruiken, zijn minder afhankelijk van nieuwe leveringen uit Azië,” licht Ronald toe. “Dat is duurzaam en veerkrachtig.”

Christiaan wijst daarnaast op de Critical Raw Materials Act: “Europa is sterk afhankelijk van kritieke grondstoffen uit een beperkt aantal regio’s. Hergebruik van materialen, bijvoorbeeld uit oude elektronica, is een kansrijke strategie voor de EU om die afhankelijkheid te verkleinen.”

Regelgeving

De onderzoekers zien dat regelgeving veerkracht en duurzaamheid ook kan belemmeren. “Subsidies lopen soms achter op technologische ontwikkelingen,” zegt Christiaan. “Bedrijven krijgen steun voor minder duurzame oplossingen, terwijl betere alternatieven nog niet erkend worden.”

Ook praktische beperkingen spelen een rol. Ronald: “Bedrijven willen investeren in zonnepanelen of laadpalen, maar kunnen door netcongestie niet aansluiten. Terwijl ze daarmee juist duurzamer en weerbaarder zouden worden.” Door deze ervaringen te verzamelen, wil het lectoraat ook bijdragen aan beter beleid. “Bottom-up,” aldus Christiaan. “Begin bij goede initiatieven in de praktijk en kijk vandaaruit of er opschaling mogelijk is.”

Leren van bedrijven die verder zijn

In het onderzoek wordt nadrukkelijk gekeken naar bedrijven die al ervaring hebben met veerkracht. “Deze bedrijven accepteren dat spanningen onvermijdelijk zijn,” zegt Christiaan. “Ze zoeken geen perfecte oplossing, maar maken bewuste afwegingen.”

Ronald noemt Scania als voorbeeld, waar modulair productontwerp en intensieve samenwerking met leveranciers zorgen voor flexibiliteit. Ook noemt hij een groot farmaceutisch bedrijf dat met realtime data verstoringen wereldwijd monitort. “Het is zelfs voorgekomen dat zij een leverancier proactief belden met de boodschap: ‘Over een week krijg jij een probleem.’ Er zijn heel weinig bedrijven die al zo ver zijn. Dit is een heel mooi voorbeeld van veerkracht.”

Resilience scan

Eerder onderzoek leverde de Supply Chain Resilience Scan(opent in nieuw tabblad) op, een online scan die inmiddels door meer dan 300 bedrijven is ingevuld. De scan geeft organisaties inzicht in hoe veerkrachtig zij zijn ingericht.  “De scan gebruiken we vooral als startpunt voor het gesprek,” zegt Ronald de Boer. “Het gaat ons niet om een score op zich, maar om de vragen die daarna ontstaan: waarom scoren we hier zo, en wat betekent dit voor onze keuzes?”

De resultaten worden bewust besproken met meerdere afdelingen tegelijk. Christiaan: “Finance kijkt naar cash en risico’s, operations naar service en continuïteit, inkoop naar leveranciers. Door die perspectieven te verbinden, ontstaat een beter afgewogen besluit.”

Van inzicht naar betere keuzes

De nieuwe projecten bouwen voort op deze aanpak. Christiaan: “We helpen bedrijven om breder te kijken: niet vanuit één afdeling of één KPI, maar vanuit het totaalplaatje. Veerkracht is geen optelsom van losse maatregelen, maar vraagt om samenhang en afstemming.”

Een belangrijke bijvangst van samenwerken met het lectoraat is dat bedrijven profiteren van bredere inzichten. Christiaan: “We verzamelen ervaringen van organisaties die al verder zijn met veerkracht en met omgaan met veranderende wetgeving. Die lessen nemen we mee naar andere bedrijven. Zo hoeven zij het wiel niet opnieuw uit te vinden en kunnen ze leren van keuzes die elders al zijn gemaakt.”

Doe mee

Wil je als bedrijf meedoen met één van de projecten, of heb je een vraagstuk dat zich leent voor onderzoek of een studentenopdracht? Neem dan contact op met Christiaan de Goeij(opent in nieuw tabblad) (Resilience that Lasts) of Ronald de Boer(opent in nieuw tabblad) (Next Gen Resilience – #ReCap).

Meer over Resilience that Lasts   Meer over #ReCap