Een waardevolle bron om uit te putten

In maart werd op de jaarlijkse studiedag van de VDLG het boek Bronnen van zin gepresenteerd. Dit inspiratieboek, dat bedoeld is voor docenten en studenten GL, is het tweede van in totaal vier delen, waarin de door LERVO eerder ontwikkelde perspectiefbenadering verder wordt uitgewerkt. In dit boek gebeurt dat aan de hand van religieuze verschijnselen.

Opbouw van het boek

Het boek bestaat uit zes hoofdstukken. In het eerste – tevens de inleiding – en het zesde hoofdstuk staat het in ontwikkeling zijnde vak Levensbeschouwing en Religie centraal. Het eerste hoofdstuk beschrijft hoe de perspectiefbenadering zich heeft ontwikkeld en nu wordt uitgewerkt in dit vak. In het laatste hoofdstuk worden de termen 'levensbeschouwing' en ‘religie’ gedefinieerd.

Daarmee staan deze twee hoofdstukken min of meer los van de kern van het boek, de vier hoofdstukken waarin religieuze verschijnselen worden behandeld. Achtereenvolgens gaat het dan om teksten, praktijken, objecten en gemeenschappen.

Deze hoofdstukken kennen een vaste opbouw. Eerst wordt vakinhoudelijke en vakdidactische kennis aangeboden. Deze vier hoofdstukken bieden de (beginnende) docent een stevige theoretische basis, die helpt om goed les te geven over de verschillende thema's. Daarmee vormen zij waardevolle kennisbronnen om uit te putten.

Werkvormen en perspectieven

Daarna volgen in elk hoofdstuk werkvormen. Deze zijn wisselend van kwaliteit. Een sterk punt is dat bij elke werkvorm is aangegeven welke aspecten uit de ontwikkelde perspectiefbenadering aan bod komen. Dit maakt direct duidelijk dat er tijdens een les verschillende perspectieven aan de orde kunnen komen. Dit sluit goed aan bij de onderwijspraktijk, waarin nauwelijks ruimte is om een bepaald perspectief uitgebreid te behandelen (vergelijk het eerste inspiratieboek).

Verschillende didactische keuzes

Opvallend is dat niet bij elke werkvorm voor dezelfde didactische insteek is gekozen. In twee hoofdstukken, religieuze teksten en religieuze praktijken, is gekozen voor een religiewetenschappelijke benadering. De aangeboden werkvorm, in beide hoofdstukken dezelfde, vraagt van leerlingen om aan de hand van een vierstappenmodel een heilige tekst of een ritueel uitgebreid te analyseren. Pas bij de laatste stap komt de leerling zelf kort in beeld met de vraag hoe deze zich verhoudt tot de tekst of het ritueel.

In de andere hoofdstukken wordt juist ingezet op de leefwereld van de leerling. Wat ervaart de leerling bij het zien van een religieus object? Welke religieuze organisaties kent de leerling in de eigen omgeving? Daarna wordt de stap gezet naar het onderzoeken van heilige voorwerpen of het verdiepen in een thema als religieuze leiders, waarbij de voor dit laatste onderwerp ontwikkelde werkvorm leerlingen direct uitnodigt het geleerde zelf toe te passen.

Achter deze verschillende insteken, inzetten bij de leerstof of bij de leerling, gaat natuurlijk een diepergaande didactische discussie schuil. Persoonlijk denk ik dat de religiewetenschappelijke benadering te weinig aansluit bij en te veel vraagt van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Juist in het voortgezet onderwijs is het belangrijk dat leerlingen ervaren dat ze gezien worden en daarom zou ik er persoonlijk voor kiezen om in te steken bij hun leefwereld om daarna de brug te slaan naar de lesstof.

Conclusie

Dat neemt niet weg dat in dit boek vier thema’s aan de orde komen die allemaal zinvol zijn om te behandelen, vier thema’s ook die elk op hun eigen manier werelden kunnen openen voor leerlingen.

Bron: Davidsen, M. A. (Red.). (2026). Bronnen van zin: Perspectieven op religieuze verschijnselen. Ten Brink Uitgevers.