PISA 2025: bijna vier op de tien Nederlandse leerling halen basis-leesniveau niet

Door Anneke Smits, lector Onderwijsinnovatie en ICT

Kort geleden (op dinsdag 8 september) werden de Pisa resultaten gepubliceerd. De kranten stonden er weer vol van de zorgwekkende resultaten. Helaas bleek dat de sterke daling na Covid die zichtbaar was in de vorige Pisa resultaten, niet ongedaan is gemaakt. Voor natuurwetenschappen bleven de resultaten ongeveer hetzelfde, maar voor lezen zette de scherpe daling zich voort. Die daling is ernstig. Bijna vier op de tien Nederlandse leerlingen halen het basis-leesniveau niet. Dit is het niveau dat volgens Pisa nodig is om goed te kunnen functioneren op school en in de maatschappij. De achteruitgang gaat sneller dan in vergelijkbare landen en raakt vooral het vmbo en het praktijkonderwijs. Niet alleen voor lezen maar ook voor natuurwetenschappen halen leerlingen daar vaak niet het basisniveau. De sterke achteruitgang in vmbo en praktijkonderwijs vergroot de ongelijkheid in ons land.

In de Pisa wordt niet alleen getoetst, maar worden ook vragenlijsten afgenomen. In de uitkomsten daarvan vallen een aantal dingen op. In de resultaten speelt de gezinsachtergrond mee. Leerlingen met laagopgeleide ouders en leerlingen die thuis geen Nederlands spreken, scoren lager. Verder blijkt uit de vragenlijsten dat Nederlandse leerlingen gemiddeld lager scoren op nieuwsgierigheid en volharding dan hun leeftijdgenoten in andere landen. Uit analyse blijkt dat er een relatie is tussen minder nieuwsgierigheid en dalende leesprestaties. Uit de vragenlijsten blijkt ook dat digitale afleiding een aandachtspunt blijft. Bijna een kwart van de Nederlandse leerlingen raakt in de meeste lessen afgeleid door digitale apparaten. Positief is dat het telefoonverbod lijkt te helpen. Leerlingen op scholen met een verbod melden fors minder afleiding tijdens de les. Ondertussen geeft ruim een derde van de leerlingen aan dat zij AI-chatbots gebruiken voor schoolwerk. Het is niet onmogelijk dat dit in de toekomst tot verdere daling leidt.

En wat nu? Afgelopen zaterdag (19 september) publiceerde de Stentor een opinieartikel van ons lectoraat (Anneke Smits en Erna van Koeven) over wat we zouden moeten doen om het tij te keren. Kort gezegd komt het hier op neer: Wie het leesbegrip wil verbeteren, moet leerlingen niet méér korte teksten en oefeningen geven, maar minder. Minder werkboekjes, minder digitale oefeningen, minder toetsen en meer tijd voor hele boeken en echte gesprekken.

Meer weten over de de Pisa? Lees hier het Nederlandse rapport(opent in nieuw tabblad)

Meer informatie over onderwijs in geletterdheid vind je hier(opent in nieuw tabblad)