In Kampen krijgen materialen én talent een nieuwe kans

Gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties staan voor een ingewikkelde opgave. Materialen die vroeger goedkoop en vanzelfsprekend beschikbaar waren, worden duurder en schaarser. Tegelijkertijd moeten organisaties werken aan circulariteit, duurzaamheid en inclusie. En dat terwijl ze moeite hebben om vacatures te vullen. Hoe pak je al die uitdagingen tegelijk aan?

In Kampen zoeken partners samen met het lectoraat Netwerken in een Circulaire Economie (NiCE) van Windesheim naar een antwoord op die vraag. Dat gebeurt binnen de Kamper Grondstoffenmeent, onderdeel van het Regio Deal-project Samen sterk door circulair en inclusief werk. Samen met bedrijven, gemeente en maatschappelijke organisaties ontwikkelen we een lokale praktijk waarin vrijkomende materialen een nieuwe bestemming krijgen en nieuwe mogelijkheden voor leren en werken ontstaan.

Veel waarde verdwijnt uit het systeem

In de regio komen dagelijks materialen vrij. Denk aan hout, metaal, deuren, kozijnen en andere bouwmaterialen. Vaak worden deze materialen afgevoerd als afval of verdwijnen ze in bestaande verwerkingsketens. Daardoor gaat waarde verloren, terwijl dezelfde materialen elders opnieuw gebruikt kunnen worden. Wat voor de ene organisatie restmateriaal is, kan voor een andere organisatie juist een bruikbare grondstof zijn.

Daarnaast blijft het vinden van personeel voor veel bedrijven een uitdaging, terwijl er ook mensen zijn die moeilijk aansluiting vinden op de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld omdat zij extra begeleiding nodig hebben of een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Hun kennis, ervaring en potentieel blijven daardoor vaak onbenut.

Een andere manier van werken

Het onderzoek levert inmiddels concrete voorbeelden op. Zo zijn gebruikte bouwproducten aangeleverd bij een architect. Die kan de beschikbare materialen direct meenemen in het ontwerp van een nieuw project. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt om een andere manier van werken. Normaal wordt eerst een ontwerp gemaakt en daarna gezocht naar de benodigde materialen. Werken met wat al beschikbaar is, vraagt om andere keuzes én samenwerking tussen partijen.

Ook rond werk ontstaan nieuwe mogelijkheden. Binnen het project worden talentontwikkelroutes ontwikkeld voor mensen voor wie de stap naar de arbeidsmarkt niet vanzelfsprekend is. Zij kunnen ervaring opdoen met werkzaamheden rond bijvoorbeeld het terugwinnen en verwerken van materialen. Binnen het project worden zij ook wel ‘grondstofredders’ genoemd.

De kracht van samenwerken

Het lectoraat NiCE onderzoekt wat nodig is om de samenwerking rond de Kamper Grondstoffenmeent te laten werken. Kampen heeft daarvoor een sterke basis. Korte lijnen en lokale netwerken helpen partijen elkaar te vinden. Ook waarden als zuinigheid, delen, verantwoordelijkheid nemen en zorg voor elkaar sluiten goed aan bij circulair werken.

Maar een sterk netwerk ontstaat niet vanzelf. Partijen hebben verschillende belangen, verantwoordelijkheden en mogelijkheden. Daarom zijn vertrouwen en bestaande relaties belangrijk. Uit ons onderzoek blijkt dat circulaire verandering meer kans krijgt wanneer partijen voortbouwen op wat lokaal al aanwezig is en samen in de praktijk ontdekken wat werkt.

Daarbij kijken we niet alleen naar organisaties, maar ook naar mensen. We onderzoeken welke bewustzijns- en gedragsveranderingen ontstaan wanneer grondstofredders onderdeel worden van een groter geheel waarin werk, ontwikkeling en circulariteit samenkomen. Wat doet het met mensen als zij ervaren dat hun werk ertoe doet? Wat betekent deelname voor hun dagelijks leven, welzijn en gezondheid?

Meervoudige waardecreatie

Hergebruik, reparatie en het terugwinnen van materialen kunnen meer arbeid vragen dan weggooien en vervangen. Kijk je alleen naar kosten of productie per gewerkt uur, dan lijkt dat misschien minder efficiënt. Maar er ontstaat ook andere waarde: materialen blijven langer beschikbaar, mensen ontwikkelen vakmanschap en er ontstaan nieuwe lokale verbindingen en mogelijkheden voor werk.

Voor bedrijven kan juist daar ruimte voor innovatie ontstaan. Een ondernemer hoeft niet alle kennis, mensen of mogelijkheden zelf in huis te hebben. Binnen een netwerk kunnen partijen ieder iets anders bijdragen: materialen, vakkennis, ontwerp, onderzoek, begeleiding, ruimte of toegang tot andere organisaties.

Samen ontdekken wat werkt

De ambitie reikt verder dan Kampen. De betrokken partijen onderzoeken welke lessen ook voor andere organisaties en regio's bruikbaar zijn. Daarbij gaat het niet om het één-op-één kopiëren van de Kamper Grondstoffenmeent. Juist lokale relaties, waarden en manieren van werken bepalen wat ergens werkt.

Daar draagt praktijkgericht onderzoek aan bij. Onderzoekers van NiCE werken samen met bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties aan concrete vraagstukken. Ze onderzoeken wat in de praktijk werkt en maken die kennis bruikbaar voor anderen.

Ook werken aan een circulair innovatievraagstuk?

Werk je als bedrijf of organisatie aan circulariteit en merk je dat je daarvoor andere partijen, kennis of nieuwe manieren van samenwerken nodig hebt? Het lectoraat NiCE onderzoekt samen met bedrijven en andere praktijkpartners hoe circulaire netwerken kunnen ontstaan en groeien. Zo werken we aan oplossingen die grondstoffen beter benutten én bijdragen aan toekomstbestendige organisaties en een circulaire samenleving. Welkom in ons netwerk.

Meer over NiCE