Wat belemmert organisaties om echt circulair te werken?

Veel organisaties willen bijdragen aan een circulaire economie. Ze investeren in hergebruik van materialen, afvalreductie en duurzamere producten en diensten. Toch blijkt het in de praktijk vaak lastig om circulaire ambities om te zetten in blijvende verandering. Hoe komt dat?

Om die vraag te onderzoeken werkte het lectoraat Netwerken in een Circulaire Economie (NiCE) van hogeschool Windesheim gedurende het studiejaar samen met zeven bedrjven uit de regio en zo’n vijftig tweedejaarsstudenten van de opleiding International Business van hogeschool Windesheim.

Studenten onderzoeken circulariteit in de praktijk

De studenten onderzochten hoe organisaties werken aan circulariteit en welke kansen en belemmeringen zij daarbij tegenkomen. Hiervoor maakten zij gebruik van de NICE Circularity Scan, een instrument dat door het lectoraat is ontwikkeld om de circulariteit van organisaties in kaart te brengen.

De deelnemende bedrijven waren actief in uiteenlopende sectoren, waaronder productie, bouw, infrastructuur, logistiek, automotive, zakelijke dienstverlening en contractmeubilair. Studenten voerden interviews uit, analyseerden documenten en brachten met behulp van systeemdenken de belangrijkste uitdagingen en ontwikkelkansen in beeld. Op basis daarvan stelden zij adviezen op voor verdere circulaire ontwikkeling.

Veel ambitie, maar ook hardnekkige belemmeringen

Uit de analyses blijkt dat veel organisaties circulariteit inmiddels serieus oppakken. Verschillende organisaties werken al met hergebruik van materialen, retourlogistiek, circulaire inkoop, afvalreductie en levensduurverlenging van producten.

Tegelijkertijd zagen de studenten een terugkerend patroon. Organisaties kunnen vaak veel veranderen binnen hun eigen bedrijfsvoering, maar hebben minder invloed op wat er in de keten gebeurt. Zij zijn afhankelijk van leveranciers, klanten, regelgeving en andere partijen waarmee zij samenwerken. Daardoor blijft het lastig om materialen langdurig in omloop te houden en kringlopen daadwerkelijk te sluiten.

Circulariteit vraagt om samenwerking in ketens

Deze observatie is een belangrijke bevestiging dat circulariteit niet alleen een vraagstuk is voor individuele organisaties. De overgang naar een circulaire economie vraagt om samenwerking tussen organisaties, ketenpartners en andere betrokken partijen.

Veel organisaties willen circulaire stappen zetten, maar hebben te maken met bestaande markten, regels en samenwerkingsstructuren die nog vooral zijn ingericht op een lineaire economie. Daardoor ontstaat regelmatig een verschil tussen wat organisaties willen bereiken en wat in de praktijk mogelijk blijkt. Voor het lectoraat bevestigt dit opnieuw hoe belangrijk sterke netwerken zijn voor een succesvolle circulaire transitie.

Welke waarde telt mee?

Een opvallend inzicht uit het onderzoek is dat circulaire initiatieven vaak alleen worden beoordeeld op hun financiële opbrengst. Organisaties kijken bijvoorbeeld naar kostenbesparing, rendement of concurrentievoordeel voordat nieuwe initiatieven worden doorgezet. Milieu- en maatschappelijke voordelen worden wel erkend, maar moeten zich vaak eerst vertalen naar economische waarde.

Dat roept een bredere vraag op: hoe bepalen we eigenlijk wat waardevol is? En welke vormen van waarde wegen mee in besluiten van organisaties?

Volgens het onderzoek vraagt de transitie naar een circulaire economie daarom niet alleen om nieuwe technologieën, producten of businessmodellen. Ook de manier waarop we waarde, succes en vooruitgang beoordelen speelt een belangrijke rol.

Waardevolle inzichten voor organisaties en studenten

Het project bood studenten de kans om hun kennis in een realistische praktijkomgeving toe te passen. Zij ontwikkelden vaardigheden op het gebied van systeemdenken, stakeholderanalyse en strategisch adviseren.

De resultaten laten zien dat circulariteit verder gaat dan technische oplossingen binnen één organisatie. Samenwerking tussen organisaties bepaalt in belangrijke mate of circulaire ambities werkelijkheid worden. De circulaire economie ontstaat in netwerken waarin organisaties samen werken aan nieuwe vormen van waardecreatie en duurzaam grondstoffengebruik.

Lectoraat NiCE