Emma en Joyce vertellen over hun afstudeerstage bij lectoraat Sportpedagogiek

Emma de Vries en Joyce Middelkoop zijn vierdejaars studenten Sportkunde. Voor hun afstudeerstage gingen ze aan de slag bij het lectoraat Sportpedagogiek. Emma deed onderzoek naar hoe een gesprek over pedagogisch handelen van een trainer, met de trainer eruit moet zien. Joyce onderzocht hoe data uit het Jeugdsportkompas kunnen leiden tot handelingsperspectieven voor trainers. Emma: “in mijn keuzedeel van de opleiding vond ik het altijd interessant om met maatschappelijke thema’s bezig te zijn, dus toen ik moest nadenken over een afstudeerstage kreeg ik de tip om eens te kijken bij het lectoraat omdat zij bezig zijn met maatschappelijk onderzoek.” 

Een instrument dat data vertaalt naar pedagogisch handelen op de kwadranten van Jeugdsportkompas

Voor zowel Emma als Joyce was onderzoeker Annemart Tielens van het lectoraat de opdrachtgever. De verenigingsscan die Annemart ontwikkelde en testte in verenigingen levert veel data op die uiteindelijk vertaald moeten worden naar een gesprek met de trainer. 

“De data die ik heb gebruikt komt uit de vragenlijsten van de Verenigingsscan gebaseerd op het Jeugdsportkompas. Er zijn zo’n 20 vragen per kwadrant die gaan over het pedagogische klimaat. De trainer vult zelf de lijst in (‘Ik geef complimenten’) en de sporters uit het team vullen de lijst in voor de trainer (bv ‘mijn trainer geeft complimenten’) Je kan natuurlijk niet de antwoorden van alle sporters op 80 vragen gewoon teruggeven aan trainers. Dan gebeurt er niet veel. Dus ik heb een koppeling gemaakt van de data naar handelingsperspectieven voor de trainers,” vertelt Joyce.

“Om trainers te vragen in welke vorm zij informatie en feedback die uit de vragenlijsten komt, zouden willen ontvangen heb ik een enquête uitgezet, interviews afgenomen en alle informatie getranscribeerd. Daarna heb ik alles in Excel gezet om de uitkomsten van het transcript te duiden. In het begin snapte ik niets van Excel, maar uiteindelijk kreeg ik door hoe het programma werkte. Toen vond ik het wel leuk om alles mooi, overzichtelijk en visueel te kunnen weergeven. Wat ik uiteindelijk het leukste vond om te doen was het ontwikkelen van het instrument om de feedback in weer te geven voor de trainer. Je maakt zelf iets wat er eerder nog niet was.”

Het instrument ontwikkelde Joyce aan de hand van ontwerpcriteria. Het instrument volgt de opzet van het Jeugdsportkompas met vier kwadranten en heeft een vergelijkbaar ontwerp. In haar afstudeerproject had ze de tijd om één kwadrant volledig uit te werken: “Ik heb mijn instrument uiteindelijk het Pedagogisch Kompas genoemd. Het kwadrant dat ik heb uitgewerkt is Sociale Veiligheid.” 

Hoe voer je nu een gesprek over pedagogisch handelen met een trainer?

Emma: “Handelingsperspectieven en de bijbehorende feedback die trainers krijgen op hun pedagogisch handelen moet ook goed overgebracht worden, anders kunnen ze er nog niet veel mee. Voor mijn onderzoek heb ik vooral interviews afgenomen bij trainers, clubkadercoaches en hoofdtrainers. Ik vond de interviews afnemen uiteindelijk het leukste. Toen had ik het idee dat ik echt aan het onderzoeken was.”

“Op basis van die input heb ik een ontwerp gemaakt voor een gesprek. Eigenlijk een soort verzameling aan instructies en voorwaarden voor de gespreksvoerder. Dat eerste ontwerp heb ik bijgeschaafd met feedback van de opdrachtgever en de verenigingen.”

Nu ligt er een dus een format voor een gesprek. Het format dat Emma maakte bevat veel tips voor de gespreksvoerder. Ze noemt een paar voorbeelden: “In de voorbereiding op zo’n gesprek zitten er elementen die de gespreksvoerder kan doen om het gesprek goed te laten verlopen, zoals genoeg tijd inplannen voor het gesprek en duidelijk maken bij de trainer waarom het gesprek gevoerd gaat worden. Daarnaast is het belangrijk dat de gespreksvoerder ook een keer bij de training is geweest van de trainer waar het om gaat, zodat de terugkoppeling concreet kan worden. Tijdens het gesprek zelf is het belangrijk dat de feedback positief wordt gebracht én dat de gespreksvoerder ook veel vragen stelt over waarom een trainer bepaalde keuzes maakt.”

De uitdaging van duurzame cultuurverandering binnen verenigingen

Joyce en Emma ronden hun onderzoek af voor het afstuderen. Ze hopen dat hun concrete handvatten verder worden ontwikkeld binnen het lectoraat. Onderzoek doen tijdens hun afstudeerstage heeft ervoor gezorgd dat ze onderzoekskwaliteiten ontwikkelden zoals onderzoeksvragen opstellen, methodologie omschrijven, interviews afnemen, transcriberen en coderen. Maar ze hebben ook de uitdaging ervaren hoe het is om door middel van praktijkgericht onderzoek van trainers op pedagogisch sportklimaat verder te ontwikkelen.

Joyce: “Het viel mij op dat het allemaal niet te lang mag duren en dat trainers op een makkelijke manier bij de tools willen kunnen. Het liefste alles digitaal, papier was een no go. We hebben mensen van alle leeftijden en diverse achtergronden gesproken, maar ze hebben allemaal een ding gemeen: het zijn vrijwilligers. Die doen al zoveel in hun vrije tijd voor de club, daarom is het belangrijk dat tools makkelijk en altijd toegankelijk zijn.”

Emma: “Ik vond het opvallend dat de antwoorden die ik kreeg best wel vanzelfsprekend zijn, maar dat het niet gebeurt. Zo kreeg ik bijvoorbeeld terug dat veel trainers heel graag drie keer per jaar een voortgangsgesprek willen over hun pedagogisch handelen tijdens de training, maar bij geen een vereniging gebeurde dat ook echt. Iedereen binnen de club vindt een veilig sportklimaat belangrijk, maar dat vertalen naar bewuste, concrete handelingen blijft lastig.”