Het team moet het uiteindelijk zelf doen

Zoë werkt bij Omega Groep, een organisatie voor mensen met een verstandelijke beperking en GGZ-problematiek. Na jarenlang als behandelaar te hebben gewerkt, verschoof haar rol steeds meer richting het adviseren, trainen en begeleiden van teams. Daardoor kreeg ze ook steeds meer zicht op hoe teams functioneren.

“Ik zag van alles gebeuren in teams, maar had daar nog niet altijd de juiste taal voor. Wat zie ik eigenlijk? Wat voel ik gebeuren? Maak je iets wel of niet bespreekbaar? Ik zocht handvatten om zulke processen professioneel te kunnen begeleiden.”

Via een collega kwam Zoë terecht bij de Opleiding tot Teamcoach van Windesheim. Na het lezen over de opleiding, een gesprek met een opleider en een avond meelopen, wist ze genoeg. “Ik dacht: dit is precies waar ik naar op zoek ben.”

Teamdynamiek zelf ervaren

Zoë begon de opleiding met de verwachting vooral methodieken, werkvormen en theoretische kennis op te doen. Die kreeg ze, maar juist het zelf ervaren van groepsdynamiek bleek minstens zo belangrijk.

Tijdens de opleiding werken deelnemers in vaste intervisiegroepen, zogenoemde clans. Daarbij worden bewust mensen met verschillende gedragsvoorkeuren bij elkaar gezet.

“Ik werk zelf graag nauwkeurig en heb dingen het liefst vooraf goed uitgedacht. In mijn groep zat bijvoorbeeld iemand die veel meer dacht: het komt wel goed, we zien het op het moment zelf. Dat botste.”

Precies daarin ontstond een leerervaring. “We moesten toch samenwerken. Eigenlijk kwamen we zelf in een parallelproces terecht: dit is precies wat er in teams ook gebeurt.” Zo leerde Zoë niet alleen uit theorie hoe veiligheid, communicatie en samenwerking werken, maar ervoer ze het ook zelf.

Je eigen stijl ontwikkelen

De opleiding bood haar verschillende methodieken en werkvormen, zonder voor te schrijven hoe dé teamcoach moet werken. “Je leert wat je allemaal kunt inzetten, maar uiteindelijk gaat het ook over het ontwikkelen van je eigen stijl. Wat past bij jou? Wat past bij het team?”

Voor Zoë betekent dat dat ze trajecten graag op maat maakt. Ze bereidt voor, maar leerde ook meer te vertrouwen op wat er in het moment ontstaat. "Je kunt van alles bedenken, maar uiteindelijk gaat het erom dat zichtbaar wordt wat in het team gezien en besproken wil worden."

Gedurende de opleiding begeleidde ze zelf teams. Situaties waar ze in de praktijk tegenaan liep, kon ze meenemen naar de lesdagen en intervisie. Daardoor leerde ze werkvormen niet alleen als interventie te zien, maar ook als spiegel voor wat er in een team gebeurt. “Het gaat niet om de werkvorm zelf. Het gaat om wat er gebeurt en wat dat zegt over de samenwerking in het team.”

Bewuster kijken naar wat een team nodig heeft

Waar Zoë voorheen vooral voelde dat er iets speelde, kan ze nu veel gerichter analyseren wat er aan de hand is. “Ik kijk nu veel bewuster naar de fase waarin een team zit. Wat heeft dit team nodig? Wat kan het op dit moment aan? Wat vraagt dat van leiderschap? En welke interventie past daarbij?”

Dat helpt haar ook om minder snel te oordelen. Waar ze eerder soms kon denken: pak die verantwoordelijkheid nou eens, kijkt ze nu eerst naar wat er achter gedrag zit. Zo begeleidde ze onlangs een team waarin veel speelde in de onderstroom. Juist dan probeert ze ervoor te zorgen dat iedere stem gehoord wordt.

“In teams heb je mensen die sneller op de voorgrond staan en mensen die meer op de achtergrond blijven. Ik heb geleerd om open, eerlijk en nieuwsgierig door te vragen. Mijn eigen invulling doet er op zo’n moment niet toe.”

Het eigenaarschap blijft bij het team

Een van de belangrijkste inzichten uit de opleiding is voor Zoë dat een teamcoach het probleem niet hoeft over te nemen.“Het team moet het doen. Zij moeten het voelen, zich committeren en eigenaarschap pakken. Soms hebben ze daar even hulp bij nodig.”

Dat vraagt van haar als teamcoach om niet te snel oplossingen aan te dragen, maar ruimte te maken zodat een team zelf verder kan. “En zodra dat lukt, mag ik mezelf weer overbodig maken.”

Intensief, maar verdiepend

Zoë is er duidelijk over dat de opleiding veel vraagt. De combinatie van lesdagen, lezen, reflecteren, intervisie en praktijktrajecten was intensiever dan ze vooraf had verwacht. “Mijn grootste tip is: zorg dat je rust hebt om deze opleiding te volgen. Ik dacht dat het leven er gewoon naast door zou gaan, maar de opleiding vraagt veel van je tijd en reflectievermogen.”

Juist die intensiteit zorgde er volgens haar ook voor dat de opleiding verder ging dan alleen het leren van interventies. Inmiddels werkt Zoë daadwerkelijk als teamcoach. 

“Teams hebben vaak patronen die ooit heel effectief waren, maar die nu niet meer helpen. Dan probeer ik niet te oordelen over wat ik zie. Ik ben ervan overtuigd dat achter ieders gedrag een positieve intentie zit. Ook als iets er niet handig uitkomt of irritatie oproept. Als je daar nieuwsgierig naar kunt blijven, ontstaat er ruimte om samen verder te komen.”

De cursus Teamcoaching wordt aangeboden in Zwolle.