Studenten voor X

Conferentie: toepassing ervaringskennis in de zorg nog onevenwichtig

06 februari 2018

Op een drukbezochte conferentie over ervaringsdeskundigheid binnen de zorg werd op 2 februari bij Windesheim een tussenbalans opgemaakt van een actieonderzoek bij vijf regionale zorginstellingen.

‘Het spel van jezelf geven aan de ander en tegelijkertijd de juiste afstand bewaren.’ Het waren toepasselijke woorden die Henk Hagoort aanhaalde en waarmee hij het goed gevulde conferentie ervaringsdeskundigheidauditorium toesprak. Ze waren afkomstig van kunstenaar en fotograaf Caroline Waltman die hij kort daarvoor in de ontvangsthal sprak en waarmee ze de bestuursvoorzitter van Windesheim uitlegde hoe ze haar eigen ervaring met een hersenbeschadiging meeneemt en gebruikt in haar werk. Woorden die wellicht ook het dilemma kunnen beschrijven van de professional in de zorg die zijn ervaringskennis op het gebied van bijvoorbeeld verslaving of psychische nood wil gebruiken bij de behandeling van zijn cliënten. En bovendien toepasselijk omdat kunstzinnige expressie voor mensen met ervaringskennis een belangrijke uitdrukkingsvorm is, hetgeen op de conferentiemiddag regelmatig zou blijken.

Sinds februari 2017 voert Windesheim in samenwerking met de Hogeschool Utrecht en VU-medisch Centrum een actieonderzoek uit bij reguliere zorgprofessionals van vijf regionale zorginstellingen. Het onderzoek wil ruimte geven aan ervaringskennis van medewerkers en heeft als doel deze beter te benutten. De conferentie was er voor de tussenbalans en het delen van ervaringen maar ook voor discussies over de rol die de ervaringsdeskundige professional kan of volgens sommigen zelfs móet krijgen binnen de zorg.

Petten

De vraag naar zorgprofessionals met geprofessionaliseerde ervaringskennis stijgt snel. Aan die situatie is een strijd vooraf gegaan. Slechts enkele jaren geleden was het nog ‘not done’ om als behandelaar je eigen ervaringen in te zetten. Je was óf ervaringsdeskundige óf zorgprofessional, een combinatie van deze twee was onwenselijk en zou leiden tot verwarring bij zowel de behandelaar als de cliënt, was de aanname.
Tegenwoordig wordt er veel energie gestoken in zowel het benutten als het professionaliseren van deze derde bron van kennis. Tussen de specifieke rol van ervaringsdeskundige en de rol van de reguliere professional met ervaringsdeskundigheid zijn vele posities en niveaus mogelijk waarmee in de praktijk flink wordt geëxperimenteerd. Die diversiteit aan mogelijkheden levert ook vragen op. Bestaat er een aparte rol als ervaringsdeskundige en moet je kiezen welke pet je opzet?

Onevenwichtig

Alie Weerman nam het publiek in vogelvlucht mee in de stand van zaken rond het actieonderzoek en benadrukte dat alles begint met het proces van ontwrichting naar herstel waarbij analyseconferentie ervaringsdeskundigheid en reflectie noodzakelijk voorwaarden zijn voor toepasbare ervaringskennis. Kennis met een enorme potentie gezien de 47% van de medewerkers die erover beschikt. Vervolgens verzorgden tien zorginstellingen een korte pitch. Deze korte informatieve presentaties gaven een beeld van de verschillende manieren waarop ervaringskennis in de praktijk wordt ingezet. Opvallend was dat het aandeel van ervaringsdeskundigen in de verschillende teams zeer sterk blijkt te variëren. Er zijn zorginstellingen waar de inzet van ervaringsdeskundigheid inmiddels niet meer is weg te denken, zijn weg heeft gevonden naar functiebeschrijvingen en een belangrijk deel van de identiteit vormt. Bij Human Concern is elke medewerker zowel professional als ervaringsdeskundige. Een andere zorginstelling blijkt net schoorvoetend haar eerste stappen te zetten. Iriszorg omschrijft ervaringskennis als een onontgonnen gebied maar vertelt trots dat zij een versnelde spurt inzet door achttien ervaringsdeskundigen in één gemengde klas met cliënten en hulpverleners, bij Windesheim het certificaat Ervaringsdeskundigheid te laten halen.

Ervaringsdeskundigheid blijkt uit de verhalen niet bij elke doelgroep op dezelfde manier aan te sluiten. Bij sommige aandoeningen zoals bij mensen met een fysieke of een licht verstandelijke beperking heeft het concept ‘herstel’ een andere betekenis. Interessant is ook de mening van de cliënt zelf. Niet elke cliënt is positief over zorgprofessionals met ervaringskennis of kan hier niet goed mee omgaan. De pitches toonden de grote interesse binnen de zorg in ervaringskennis maar ook de nog erg ongelijke  verdeling van de mate waarin deze daadwerkelijk gebruikt wordt bij de behandeling. 

Hartslag

conferentie ervaringsdeskundigheidDe forumdiscussie spitste zich toe op de vraag welke rol ervaringsdeskundigheid kan spelen bij het verkleinen van de afstand tussen behandelaar en cliënt. De inzet van deze kennis is vooral waardevol omdat het een werkelijke contact van mens tot mens mogelijk maakt. Ervaringskennis staat volgens sommige panelleden haaks op de cultuur van de zorgsector die gevangen lijkt in een systeemwereld en gekenmerkt wordt door distantie tot de cliënt. Treffend is de uitspraak van psychiater Menno Oosterhoff die stelt dat er geen plek is waar je zo normaal moet zijn als in de psychiatrie. Alie Weerman ziet het openstellen van ervaringskennis en de discussies die het oplevert als een middel om de sector anders in te richten en het bewustzijn van nabijheid te vergroten.
De conferentie eindigde met de hartslag waarmee Kike de Jong de zaal aan het begin had laten warmdraaien. Dit keer niet voortgebracht door het geklap en gestamp van het publiek maar door de muzikale ondersteuning onder de voordracht van Jurjen Mensink. Hij klapte in een spervuur van woorden er nog eens de essentie uit waar de ervaringskennis vandaan komt: vanuit de ontwrichting, de schaamte, de depressie, de angst, het lijden, het gevecht, de schuld, de strijd en niet te vergeten: het stigma.      

Ervaringsdeskundigheid bij Windesheim

Windesheim is in het veld van de ervaringsdeskundigheid een actieve speler en verzorgt een gelijknamige specialisatie bij enkele opleidingen, diverse mogelijkheden tot scholing voor professionals en heeft een eigen onderzoekslijn ervaringsdeskundigheid bij het lectoraat Verslaving (GGZ en Samenleving) onder leiding van dr. Alie Weerman.

Zie hier het nieuwsbericht over kunstenaar en fotograaf Caroline Waltman en haar expositie bij Windesheim