Onderzoeksthema Theologie

Rituelen op de samenwerkingsschool

Onderzoeksproject (lopend) - Hoe wordt de levensbeschouwelijke dimensie van identiteit van samenwerkingsscholen gemotiveerd en hoe wordt deze dimensie georganiseerd en tot uitdrukking gebracht in levensbeschouwelijk onderwijs en in rituelen op zulke scholen die door een fusie tussen openbare en bijzondere scholen tot stand zijn gekomen? Deze vraag onderzoekt Erik Renkema in zijn promotieonderzoek.

Elke groep op de basisschool en elke leerkracht kent ze: rituelen

De leerkracht en de leerling geven elkaar een hand en begroeten elkaar, de kalender waar elke dag een blad van wordt afgescheurd, het lied waarmee elke vrijdag de schoolweek wordt afgesloten en het weekend wordt ingeluid, het verhaal waarmee elk jaar kerst wordt gevierd, de handeling waarmee de leerlingen van een groep worden uitgezwaaid. Deze rituelen kunnen het samenzijn van leerlingen en leerkracht stimuleren en benadrukken. Ze kunnen het bijzondere karakter van het moment of een bepaalde inhoud accentueren. Ze kunnen verwijzen naar een dieper liggende betekenis.

Vanuit welke theologische en pedagogische opvattingen geeft de leerkracht inhoud en vorm aan rituelen?

Daarbij staat de visie en praktijk van leerkrachten centraal. Het promotieonderzoek geeft een beschrijving van wat er plaatsvindt aan rituelen, van de deelnemers en van de plaatsen waar deze rituelen zich voordoen. Er wordt empirisch en literatuuronderzoek verricht naar deze momenten in basisschoolgroepen op samenwerkingsscholen.

Samenwerkingsscholen

Het onderzoek concentreert zich op leerkrachten en rituelen op een samenwerkingsschool. Dat is een school die tot stand is gekomen door een fusie tussen een openbare en bijzondere school (meestal protestants-christelijk of katholiek) door daling van het aantal leerlingen. De verschillende levensbeschouwelijke identiteiten komen samen in de samenwerkingsschool. Juist op deze school zijn vragen rondom levensbeschouwelijke identiteit en de vormgeving hiervan (bijvoorbeeld in rituelen) heel uitnodigend. Een directeur van een samenwerkingsschool verwoordde in het onderzoek de samenwerkingsgedachte als volgt: “De gedachte achter een samenwerkingsschool is de school te zien als een ontmoetingsplaats van verschillende levensovertuigingen.”

Onderzoeksresultaten

  1. Het beschrijven van de levensbeschouwelijke dimensie van identiteit en het levensbeschouwelijk onderwijs van samenwerkingsscholen voor basisonderwijs
  2. Het in kaart brengen van de praktijk van rituelen binnen dit levensbeschouwelijk onderwijs 
  3. Beschrijven van (godsdienst)pedagogische en theologische opvattingen van leerkrachten op samenwerkingsscholen ten aanzien van deze rituelen 
  4. Waardering van deze rituelen vanuit ritueelkritische en godsdienstpedagogische literatuur 
Abstract
Soort Promotieonderzoek: kwalitatief en kwantitatief
Omvang Het onderzoek richt zich op meerdere samenwerkingsscholen voor basisonderwijs in Nederland. Het schetst een algemeen beeld van de identiteit van deze scholen en geeft daarnaast een gedetailleerde beschrijving van een aantal van deze basisscholen.
Opdrachtgever Windesheim
Protestantse Theologische Universiteit
Partner Protestantse Theologische Universiteit
Status Lopend 2012 - 2017