Onderzoeksthema Theologie

Hermeneutische communicatie in geestelijke verzorging in een ziekenhuis

Onderzoeksproject (lopend) - Geestelijk verzorgers staan voor de taak om in een pluriform levensbeschouwelijk klimaat gesprekken te voeren met patiënten over wat hun overkomt of wat ze meemaken. Ze trachten een betekenisvolle verbinding te leggen tussen wat iemand beleeft en wat iemand gelooft. We noemen dit hermeneutische communicatie en het vermogen daartoe de hermeneutische competentie.

Ervaren geestelijk verzorgers geven soms aan te zoeken naar hoe te spreken over diepere waarden, geloof en levensbeschouwing in gesprekken met cliënten. Bovendien is de geestelijk verzorger niet waardenvrij. Hij of zij staat in een eigen traditie. Daarnaast blijken studenten in opleiding tot geestelijk verzorger moeite te hebben zich de hermeneutische competentie eigen te maken. Ten slotte definiëren de verschillende theologische opleidingen de woorden hermeneutische communicatie en hermeneutische competentie niet allemaal hetzelfde.

Deze praktijkervaringen liggen ten grondslag aan het promotieonderzoek van Theo van Leeuwen voor het lectoraat Theologie en Levensbeschouwing van Windesheim, in samenwerking met prof. dr. M.N. Walton van de Protestantse Theologische Universiteit en lector dr. A. Mulder van Windesheim.

Onderzoeksvraag

Hoe vindt in gesprekken tussen een cliënt en een protestants-christelijke geestelijk verzorger in het ziekenhuis, in de huidige plurale levensbeschouwelijke context, hermeneutische communicatie plaats?

Deelvragen

  • Waaraan moet een gesprek voldoen wil het ook als hermeneutisch beschouwd kunnen worden?
  • Over welke kennis, vaardigheden en attituden moeten geestelijk verzorgers beschikken om hermeneutische communicatie inhoud en vorm te kunnen geven?
  • Hoe verhoudt de geestelijk verzorger zich, in het pluraal levensbeschouwelijk klimaat, tot de eigen, protestants-christelijke identiteit?
  • Welke rol speelt de eigen traditie van de geestelijk verzorger in het geheel van de communicatie?

Fasen onderzoek

Het onderzoek is ingedeeld in drie fasen:

Fase 1

In de eerste fase wordt geprobeerd meer helderheid te krijgen over de begrippen hermeneutische competentie en hermeneutische communicatie. Naast een literatuurstudie vindt een inventarisatie plaats onder opleiders van een aantal theologische opleidingen met protestants-christelijke signatuur. Hieruit wordt een beeld gevormd van hoe de verschillende instituten studenten tot geestelijk verzorgers opleiden.

Fase 2

De tweede fase is het meest omvangrijk en omvat een kwalitatief empirisch onderzoek onder een aantal protestants-christelijke geestelijk verzorgers, werkzaam in een algemeen ziekenhuis. We vragen de verzorgers verslag te doen van een aantal concrete gesprekken met patiënten. Deze gespreksverslagen worden geanalyseerd op hermeneutisch competent handelen. Daarnaast vindt een semigestructureerd interview plaats met de betreffende geestelijk verzorger om te ontdekken hoe hij of zij zelf de gevoerde gesprekken waardeert.

Fase 3

In de derde fase wordt het verzamelde materiaal uit de vorige fase opnieuw beschreven en belicht vanuit praktisch-theologisch perspectief.

Opbrengsten

Dit onderzoek geeft een beschrijving van de praktijk van de hermeneutische gespreksvoering. Daarnaast levert het onderzoek een bijdrage aan de verbetering van de beroepspraktijk van geestelijk verzorgers. Tot slot beoogt het onderzoek methodische aanwijzingen te geven aan de instituten die studenten opleiden tot geestelijk verzorger. 

Abstract
Soort Literatuurstudie
Kwalitatief empirisch onderzoek
Omvang Het onderzoek wordt uitgevoerd onder geestelijk verzorgers met een hbo- of universitaire opleiding en een protestants-christelijke identiteit, een kerkelijke zending of ambtelijke binding in een algemeen ziekenhuis.
Opdrachtgever Windesheim
Partner Prof. dr. M.N. Walton van de Protestantse Theologische Universiteit
Status Lopend 2013 - 2018