Stuk boom en blauwe lucht

Theologie

Lectoraat Theologie en Levensbeschouwing

Binnen het thema Theologie doen we onderzoek naar vorm en inhoud van levensbeschouwelijke communicatie in een plurale maatschappij.

In de maatschappij ontbreekt steeds meer een overkoepelend en leidend leerkader dat de mens in vroegere tijden houvast bood. Tal van organisaties worstelen met de vraag hoe ze kunnen omgegaan met de grote verschillen in religieuze en levensbeschouwelijke betekenisgeving en beleving onder hun doelgroepen.

Theologie en levensbeschouwing herijken

Veel scholen en instellingen zijn bezig hun oorspronkelijke levensbeschouwelijke identiteit te herijken in woorden en waarden van deze postmoderne tijd waarin tradities aan gezag hebben verloren. Het ontwikkelen van passend onderwijsmateriaal over levensbeschouwelijke begeleiding van jongeren en het inrichten van een waardegerichte onderwijsomgeving zijn actuele thema's. Ook bij zorginstellingen, kerken en ondernemers leeft de vraag hoe hun levensbeschouwelijke identiteit een eigentijdse en verstaanbare invulling kan krijgen. Invalshoek daarbij zijn de concrete ervaringen van mensen in hun dagelijkse werkelijkheid.

Pluraliteit in opvattingen

De kernthema’s normatieve professionaliteit, levensbeschouwelijke communicatie en hermeneutische competentie staan centraal in het onderzoek. Daarbij wordt altijd uitgegaan van pluraliteit in opvattingen en belevingen in de alledaagse praktijk. Het verder professionaliseren van hogeschooldocenten is een van de doelstellingen.

Publicaties
  1. Levensverhaal centraal: werken aan betekenisvolle, integrale zorg in het verpleeghuis 13 februari 2017

    Eindrapportage (februari 2017) - In het project Levensverhaal Centraal onderzochten we hoe teams van zorgverleners en leidinggevenden het levensverhaal van ouderen met dementie centraal kunnen stellen, zodat dit een bijdrage levert aan betekenisvolle, integrale zorg. In de eindrapportage de resultaten van dit onderzoek.
    Download
  2. Merging Identities: Experiments in Dutch Primary Education 12 februari 2016

    Publicatie (februari 2016) - Resultaten van onderzoek in samenwerkingsscholen: een uitzondering in het duale onderwijssysteem, omdat ze een samensmelting zijn van openbare en confessionele scholen. Uit Religious Education: 10.1080/00344087.2016.1124013 (via de link opvraagbaar, hieronder een abstract als download).
    Download
  3. Als aan de keukentafel 14 april 2015

    Publicatie (maart 2015) - Dit verslag van Marchien Timmerman biedt een rapportage van haar onderzoek naar de professionalisering van het werk van vrijwilligers in de inloophuizen. Het is een praktijkgericht kwalitatief onderzoek waarin het werk en de vragen van vrijwilligers die werken in de inloophuizen centraal staan.
    Download
  4. Waardengerichte uitvaartbegeleiding 18 maart 2015

    Publicatie (februari 2015) - André Mulder schreef voor het blad Uitvaartzorg een stuk over waardengerichte uitvaartbegeleiding. Handelt men vanuit het ‘u vraagt, wij draaien’-principe of zoals Mulder bepleit vanuit een rol waarbij men tegenspel biedt als authenticiteit, verantwoordelijkheid of schoonheid een rol spelen.
    Download
  5. Festival van de Kwetsbaarheid 13 december 2014

    Programma (december 2014) - Op 13 december 2014 vond het Festival van de Kwetsbaarheid plaats, vol activiteiten, workshops, theater, muziek, dans en tentoonstellingen. De bezoekers konden ervaringen opdoen en optredens bijwonen over kwetsbaarheid als deel van het leven en voorwaarde voor persoonlijke groei.
    Download
  6. School!Gids over onderwijs zonder denominaties 3 maart 2014

    Publicatie (maart 2014) - Erik Renkema, kenniskringlid, heeft een hoofdstuk geschreven in School!Gids. In de gids staat de toekomstvisie van VOS/ABB en Vereniging Openbaar Onderwijs voor het basis- en voortgezet onderwijs op basis van het concept ‘School!’, dat staat voor onderwijs dat boven de denominaties uitstijgt.
    Download
  7. Rapport onderzoek Levensbeschouwelijk ondernemerschap 22 januari 2014

    Publicatie (januari 2014) - Steeds meer theologen vestigen zich als zzp’er met een bedrijf in spirituele begeleiding, training en coaching. Het landelijk overleg hbo-theologieopleidingen wil studenten hierop beter voorbereiden. Na ontwerponderzoek hebben wij hiertoe een minor en een introductiecursus ontwikkeld.
    Download
  8. Rapport Zingeving in de praktijk 28 november 2013

    Publicatie (november 2013) - Tijdens de conferentie Deuren openen naar Zin in jeugdzorg presenteerde het lectoraat Theologie en Levensbeschouwing de opbrengst van het onderzoek naar zingeving in de jeugdzorg dat al 2 jaar loopt. Dit rapport biedt inzicht in de praktijk van de jeugdzorg op elf locaties.
    Download
  9. Praktijkboek Deuren openen naar Zin in jeugdzorg 28 november 2013

    Publicatie (november 2013) - Tijdens de conferentie Deuren openen naar Zin in jeugdzorg verscheen dit praktijkboek. Hierin wordt uitgelegd wat zingeving is en er worden allerlei werk- en reflectievormen aangeboden om als professional in de jeugdzorg met zingeving te kunnen werken.
    Download
  10. Focus op levensbeschouwelijke vorming 2 september 2013

    Publicatie (september 2013) - Vakdocenten voor levensbeschouwelijke vorming in het openbaar basisonderwijs kunnen geestelijke stromingen, burgerschapsvorming en waardenoriëntatie samenbrengen. Dat stelt Erik Renkema in School! (het magazine van de Vereniging van Openbare en Algemeen Toegankelijk Scholen).
    Download
  11. Een specialist in levensvragen 24 juli 2013

    Publicatie (juli 2013) - Erik Renkema (kenniskringlid van het lectoraat Theologie en Levensbeschouwing) schreef samen met Ineke Struijk (leerkracht en religiewetenschapper) een artikel voor het Nederlands Dagblad over het belang van een vakspecialist levensbeschouwelijk onderwijs op openbare basisscholen.
    Download
  12. Eén school, gescheiden godsdienstles 26 juni 2013

    Publicatie (juni 2013) - Door bevolkingskrimp zullen christelijke en openbare basisscholen steeds vaker met elkaar fuseren tot samenwerkingsscholen. Erik Renkema doet onderzoek naar deze scholen en ontdekte dat lessen in levensbeschouwing vaak nog gescheiden worden gegeven. Interview in het Nederlands Dagblad.
    Download
  13. Samen bouwen aan betrokkenheid 1 juni 2013

    Publicatie (juni 2013) - Het lectoraat coördineerde voor de Zorggroep Noord-West Veluwe een verhaleninterventie. Medewerkers vertelden elkaar een jaar lang over hun betrokkenheid bij bewoners, familie, collega’s, leidinggevende en de reflectie op zichzelf. In dit rapport vindt u de inhouds- en effectresultaten.
    Download
  14. Samen les maar niet in levensbeschouwing 8 mei 2013

    Publicatie (mei 2013) - Steeds meer openbare en bijzondere scholen fuseren tot samenwerkingsscholen waar leerlingen kiezen tussen openbare en christelijke levensbeschouwelijke lessen. Erik Renkema onderzoekt hoe deze lessen worden gegeven. Dit artikel is op 8 mei 2013 verschenen in het Dagblad van het Noorden.
    Download
  15. Stel het kind centraal bij godsdienstonderwijs 15 maart 2013

    Publicatie (maart 2013) - Hoe christelijk zijn protestants-christelijke scholen nog? In dit artikel wordt de plek van het geloof op de basisschool belicht. Niet kennisoverdracht, maar de ontwikkeling van de leerling is het doel, betoogt Erik Renkema (artikel uit Christelijk Weekblad, ook te lezen op hetgoedeleven.com).
    Download
  16. Werken aan speelruimte voor Zin in jeugdzorg 1 maart 2012

    Publicatie (maart 2012) - Jongeren bewonen een speelveld van mogelijkheden. In dit speelveld heeft de jongere behoefte om over grote en kleine vragen te praten. Hoe kan men als jeugdhulpverlener de taal waarin jongeren deze vragen naar zin stellen verstaan? Dat is de centrale vraag in het project Zin in jeugdzorg.
    Download
  17. Metal als klaagmuur 7 december 2011

    Publicatie (december 2011) - ‘Religion sickens me. Deze tekst prijkt op het T-shirt van een van de 46.000 metalheads die verzameld zijn op wat eens een grasveld was.’ Lector André Mulder schreef een column tijdens zijn bezoek aan een metalfestival in België. Is een metalfestival een plek van haat of een plek van genade?
    Download
  18. Pionieren met passie. Reli-ondernemers in bedrijf 1 november 2011

    Publicatie (november 2011) - Rapportage van een landelijk onderzoek naar het profiel, de passie en de professionaliteit van zelfstandig ondernemende theologen en religiewetenschappers. De rapportage is een uitgave van drie hogescholen: Windesheim, Fontys Hogescholen en Christelijke Hogeschool Ede.
    Download
  19. Ritual coaches and the communication of traditions in a new perspective 6 oktober 2011

    Publicatie (oktober 2011) - In het kader van de conferentie Death, Dying and Disposal: New European Death Ways in Nijmegen gaan André Mulder en Angela Stoof in op de vraag hoe het vertalen van tradities vorm krijgt in het werk van ‘ritual coaches’ die buiten het framework van de kerk betekenis geven aan gebeurtenissen.
    Download
  20. Hermeneutiek en dodenliturgie met en zonder kerk 6 oktober 2011

    Publicatie (oktober 2011) - Als het gaat om rituelen rond de dood zoeken steeds meer mensen hun heil buiten de kerk. In deze bijdrage onderzoekt André Mulder of een hermeneutisch-communicatieve omschrijving van liturgie, waarin ‘kerk’ niet meer voorkomt, ons een stap verder brengt in het nadenken over uitvaartliturgie.
    Download
  21. Zin op aarde. Landbouw en zingeving als nieuwe productmarktcombinatie 1 september 2011

    Publicatie (september 2011) - Door de Taskforce Multifunctionele Landbouw is de ‘zingevingsboerderij’ aangemerkt als een kansrijke nieuwe dienst in de multifunctionele landbouw. Maar welke mogelijkheden biedt een boerderij voor zingevingsactiviteiten? Voor de Taskforce voerden wij een verkennend onderzoek uit.
    Download
  22. Zoeken naar woorden 5 oktober 2010

    Publicatie (oktober 2010) - Praktijkgericht onderzoek naar levensbeschouwelijke communicatie in zorg en onderwijs. Lectorale rede van André Mulder, in verkorte vorm uitgesproken op Windesheim bij de aanvaarding van het lectoraat Theologie en Levensbeschouwing te Zwolle op dinsdag 5 oktober 2010.
    Download
Onderzoeksprojecten
  1. Levensverhaal Centraal 21 maart 2016

    Onderzoeksproject (afgerond) - Het lectoraat Theologie en Levensbeschouwing (lector dr. André Mulder) voerde in 2016 op verzoek van Zorggroep Noordwest-Veluwe (Harderwijk) en Viattence (Heerde) het project Levensverhaal Centraal uit. In dit project vond praktijkonderzoek plaats naar innovaties om zorgverleners en hun leidinggevenden in het verpleeghuis te ondersteunen bij hun zorg voor mensen met dementie.
    Lees verder
  2. Professionalisering van het werk van vrijwilligers in inloophuizen 18 maart 2015

    Onderzoeksproject (afgerond) - Het onderzoek van Marchien Timmerman brengt de verlegenheden en uitdagingen in kaart van het werk van vrijwilligers in inloophuizen. Welke vragen hebben vrijwilligers bijvoorbeeld bij het uitoefenen van hun taak in inloophuizen? En welke ondersteuning is daarbij gewenst om de kwaliteit van onder meer hun dienstverlening aan bezoekers/buurtbewoners te vergroten?
    Lees verder
  3. Profilering van ritueelbegeleiders: eigenheid, waarde en authenticiteit 1 april 2014

    Onderzoeksproject (lopend) - Bij het horen van de term ‘ritueelbegeleider’ vragen veel mensen zich af wat daarmee bedoeld wordt. Men weet niet wie een ritueelbegeleider is en wat een ritueelbegeleider doet. Het lectoraat Theologie en Levensbeschouwing voert daarom met de Landelijke Beroepsvereniging van Ritueelbegeleiders (LBvR) een onderzoek uit op het vlak van profilering van ritueel begeleiders.
    Lees verder
  4. Hermeneutische communicatie in geestelijke verzorging in een ziekenhuis 1 september 2013

    Onderzoeksproject (lopend) - Geestelijk verzorgers staan voor de taak om in een pluriform levensbeschouwelijk klimaat gesprekken te voeren met patiënten over wat hun overkomt of wat ze meemaken. Ze trachten een betekenisvolle verbinding te leggen tussen wat iemand beleeft en wat iemand gelooft. We noemen dit hermeneutische communicatie en het vermogen daartoe de hermeneutische competentie.
    Lees verder
  5. Zin in jeugdzorg 1 juli 2013

    Onderzoeksproject (afgerond) - Een onderzoek naar zingeving in de residentiële jeugdzorg en de gezinszorg/pleegzorg. Het onderzoek richtte zich op het vergaren van nieuwe kennis, het verwoorden van een heldere visie en het ontwikkelen van praktische hulpmiddelen voor en met professionals, waarmee zij in hun dagelijkse praktijk op zorgvuldige wijze over zingeving kunnen communiceren met jongeren.
    Lees verder
  6. Levensbeschouwing en rituele begeleiding 1 september 2012

    Onderzoeksproject (lopend) - De maatschappelijke behoefte aan ritueelbegeleiders neemt toe. Afgestudeerden van allerlei richtingen starten een eigen bedrijfje dat voorziet in rituelen en begeleiding bij dood, geboorte en huwelijk. Anders dan priesters, dominees of imams werken ze niet vanuit een religieuze organisatie. Het onderzoeksproject maakt een profielschets van deze ritueelbegeleiders.
    Lees verder
  7. Rituelen op de samenwerkingsschool 1 maart 2012

    Onderzoeksproject (lopend) - Hoe wordt de levensbeschouwelijke dimensie van identiteit van samenwerkingsscholen gemotiveerd en hoe wordt deze dimensie georganiseerd en tot uitdrukking gebracht in levensbeschouwelijk onderwijs en in rituelen op zulke scholen die door een fusie tussen openbare en bijzondere scholen tot stand zijn gekomen? Deze vraag onderzoekt Erik Renkema in zijn promotieonderzoek.
    Lees verder