Agrarische bedrijfsopvolging: van keukentafel tot familiestatuut

Onderzoeksproject (afgerond) - Het lectoraat heeft een RAAK-mkb-subsidie gekregen om - in samenwerking met agrarische familiebedrijven - de komende twee jaar instrumenten te ontwikkelen voor agrarische bedrijfsopvolging.

Schaalvergroting en veranderingen in de samenleving maken het opvolgingsproces in agrarische bedrijven complexer. De lat komt steeds hoger te liggen. Zaken moeten financieel en juridisch goed worden geregeld, vanzelfsprekend. Ook moet het goede gesprek tot stand komen tussen de huidige eigenaren, die het bedrijf overdragen, hun opvolgers en broers en zussen die niet in het bedrijf (blijven) werken. Op dit laatste vlak is nog veel winst te behalen.

Agrarische ondernemers en hun naaste familieleden wonen en werken veelal op dezelfde locatie. Beslissingen over de toekomst van het bedrijf - bijvoorbeeld over bedrijfsopvolging - worden vaak genomen aan de keukentafel. Door de toenemende complexiteit van bedrijfsvoering en door maatschappelijke ontwikkelingen neemt de behoefte aan advies en ondersteuning bij bedrijfsopvolgingsvraagstukken bij agrarische mkb-familiebedrijven toe.

Balans tussen bedrijfsbelang en familiebelang

De vragen rond agrarische bedrijfsopvolging richten zich zowel op het bedrijf, op de familie als op het vinden van een goede balans tussen familie en bedrijf. Hierover is onvoldoende kennis beschikbaar. Bestaand instrumentarium is vooral gericht op juridische en financieel-economische aspecten, en niet (ook) op het proces zelf en de familiale aspecten. Het onderzoeksproject 'Agrarische bedrijfsopvolging: van keukentafel tot familiestatuut' richt zich op het ontwikkelen van nieuwe kennis over hoe het opvolgingsproces zodanig kan worden vormgegeven, dat de belangen van familieleden (het individu), van de familie én van het bedrijf in balans kunnen worden gebracht. Hierbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met het onderscheid tussen overdracht van leiding en overdracht van eigendom.

Opbrengsten

Het onderzoeksproject heeft geresulteerd in de praktijkpublicatie Agrarische bedrijfsopvolging: een project voor de hele familie (link). In deze publicatie vertellen enkele families wat deelname aan het project hen heeft opgeleverd. Tijdens het project is onder andere gewerkt met het WaardeNspel (ontwikkeld door Aeres Hogeschool Dronten) en het Belangenspel ‘Leef je in, Leef je uit’ (ontwikkeld door Hogeschool Windesheim) en is met projectdeelnemers een begin gemaakt aan het opstellen van een familiestatuut. De opgedane kennis wordt zowel bij bedrijven binnen als buiten de agrarische sector toegepast en gebruikt in het onderwijs van Windesheim en Aeres Hogeschool Dronten.

Publicaties

Dit onderzoek sluit aan bij eerdere onderzoeksprojecten van het lectoraat waarbij is gekeken naar de rol van vrouwen in agrarische familiebedrijven en naar de intenties van jongeren uit agrarische familiebedrijven om het bedrijf over te nemen.

 Abstract  
 Soort Kwalitatief
 Omvang 2 jaar project met 15 agrarische bedrijfsfamilies
 Opdrachtgever

 SIA RAAK

 Partners

 Agrarische Hogeschool Dronten - kenniscentrum Agrofoods en ondernemen;
NAJK - Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt; LTO-Noord

 Status Start november 2015