Student eet brood aan picknicktafel buiten

Lectoraat Verslaving: kwaliteit van zorg en preventie van verslaving

Wij willen verslavingsproblematiek bij jong en oud aanpakken door onderzoek naar de interactie tussen de professional in zorg en preventie en risicogroepen.

Nederland kent een permissieve cultuur wat betreft het gebruik van verslavende middelen. Toch is de maatschappelijke en individuele schade van verslaving nog steeds hoog. Verslavingsproblematiek bij jongeren, maar ook steeds meer bij ouderen staat daarom hoog op de landelijke en regionale agenda van overheden, zorginstellingen en het onderwijs. De overheid tracht de problematiek te beteugelen door aanscherping van wet- en regelgeving.

Professionalisering

Met het lectoraat richten we ons op de professionalisering van preventiewerkers en behandelaars in en buiten de verslavingszorg. Wat betreft preventie wordt aandacht geschonken aan interventies ter bevordering van bewustwording bij de bevolking om de maatschappelijke en individuele schade te beperken. Hierbij wordt problematisering ingeruild voor denormalisering en een positieve benadering. Daarnaast worden handvatten en interventies voor professionals ontwikkeld en geëvalueerd om de beschikbaarheid van alcohol voor jongeren in het privédomein te beperken. Wat betreft zorg is er steeds meer aandacht voor de positie en de inbreng van de cliënt en de ontwikkeling van kennis, attitude en vaardigheden van professionals om hier adequaat op in te kunnen spelen. Belangrijk hierbij is de wijze waarop de communicatie tussen professional en cliënt wordt vormgegeven door middel van motiverende gespreksvoering en gemeenschappelijke besluitvorming, maar ook door het inbrengen van ervaringskennis vanuit de professional. Bijzondere aandacht wordt daarbij geschonken aan kwetsbare groepen zoals licht verstandelijk beperkten of studenten op zoek naar zelfstandigheid.

Onderzoekslijnen

Alcoholpreventie

Meer dan 80% van de Nederlandse bevolking drinkt. Daarbij is zowel bij jongeren als bij ouderen sprake van vaak forse problematiek. Op de volgende drie thema’s doet het lectoraat onderzoek:
Jongeren: instrumenten voor verrijking van lokaal alcoholbeleid
Lees meer over het onderzoek naar het regionale alcoholbeleid

Ouderen: handvatten voor vroegsignalering en vroeginterveniëren op wijkniveau

IkPas: bewustwording door 30 of 40 dagen zonder alcohol
Lees meer over het aan IkPas verbonden onderzoek  

Ervaringsdeskundigheid in de GGZ

Naast wetenschap en praktijkkennis heeft de laatste vijf jaar ervaringsdeskundigheid zich ontwikkeld tot een derde bron van kennis, een complementaire deskundigheid in het veld van zorg en welzijn. Deze nieuwe bron van kennis stoelt op persoonlijke ervaringen, die desondanks professioneel gebruikt dienen te worden. In 2013 is er een beroepscompetentieprofiel Ervaringsdeskundigheid uitgebracht in een samenwerkingsverband van  kenniscentrum Phrenos, HEE! (Herstel, Ervaringsdeskundigheid en Empowerment) en GGZ-Nederland. Ervaringsdeskundigen kunnen eigen ervaringen in het omgaan met ontwrichting, stoornissen of problemen (die vergelijkbaar zijn met die van de cliënten die zij begeleiden), op deskundige wijze gebruiken in het contact met cliënten. Windesheim heeft in dit kader een leerlijn ervaringsdeskundigheid ontwikkeld en geëvalueerd in een handelingsonderzoek vanuit het lectoraat verslaving, dat in mei 2016 leidde tot een (cum laude) promotie van Alie Weerman, hogeschool hoofddocent A. De leerlijn werd in het voorjaar bekroond met de Movisie Publieksprijs en een eervolle vermelding.

Lees het persbericht over het proefschrift van Alie Weerman

De onderzoekslijn
Alie Weerman geeft leiding aan de onderzoekslijn van het lectoraat verslaving die beoogt ervaringsdeskundigheid in de dagelijkse praktijk van gezondheidsprofessionals en de organisaties waarbinnen zij werken te implementeren en door te ontwikkelen. Daarbij wordt veelvuldig gebruik gemaakt van de inzet van ervaringsdeskundige zorgprofessionals en studenten van social work. Inmiddels is een implementatietraject in vijf verschillende zorginstellingen in Zwolle en omgeving gestart met een RAAK-subsidie die in december 2016 is toegekend na een positieve beoordeling van SIA, de instantie die RAAK-projecten beoordeelt. Windesheim voert dit onderzoeksproject uit in samenwerking met Hogeschool Utrecht en het VU-medisch centrum. De samenwerkende zorgorganisaties in dit project zijn MEE IJsseloevers, RIBW Groep Overijssel, Trajectum, Dimence en GGNet.

Lees de nieuwsbrief van juli 2017 over het RAAK! Onderzoek Ervaringsdeskundigheid 

Herstelacademie/zelfregiecentrum
Vanuit deze onderzoekslijn wordt geparticipeerd in de ontwikkeling van een zelfregie-/herstelcentrum. Dit geschiedt naar voorbeeld van vergelijkbare initiatieven in de regio Eindhoven en Utrecht. Een zelfregie-/herstelcentrum is gericht op de participatie van kwetsbare burgers (met psychiatrische en verslavingsproblematiek) in samenwerking met opleidingen en met gebruikmaking van ervaringsdeskundigheid. Er wordt hierbij samengewerkt met stichting Focus, verschillende veldpartijen, ROC’s  en het Noord-oostelijk netwerk van ervaringsdeskundigen.

Existentiële thema’s in de GGZ
Momenteel is samen met Momentum (GGZ-instelling in Brabant) een project in voorbereiding, getiteld “Existentiële thema’s in de GGZ”. Doel van het project is om de kwaliteit van zorg te verbeteren door kennis te ontwikkelen op het gebied van existentiële thema’s voor cliënten en familie binnen de geestelijke gezondheidszorg. Hierdoor kunnen cliënten en familie ondersteuning krijgen bij hun herstel. In het project ligt naast onderzoek de verantwoordelijkheid dat kennis vanuit onderzoek toegankelijk is voor cliënten, familie, professionals en studenten.
Het streven is om een samenwerking van 5 jaar aan te gaan waarbij gedacht kan worden aan de volgende resultaten:
• Onderzoek door studenten van universiteiten en Hogescholen naar existentiële thema’s
• Onderzoek door professionals met studenten aan onderzoek binnen GGZ instellingen
• Publicaties, presentaties, congresbijdrage
• Ontwikkelen van een website waar alle kennis toegankelijk is van existentiële thema’s voor cliënten, familie, professionals en studenten.
• Ontwikkelen van producten, digitale zelfhulpboeken, e-health programma’s, voorlichting filmpjes etc. voor cliënten, familie, professionals en studenten.
Momenteel wordt een subsidieaanvraag voorbereid.

Motiverende Gespreksvoering en gezamenlijke besluitvorming bij verslaving, psychiatrie en LVB

Het expertisecentrum Motiverende Gespreksvoering heeft als doel een bijdrage te leveren aan het verbeteren van de kwaliteit van motiverende gesprekken.
Lees meer over het expertisecentrum MGV

Studiesucces en psychosociale gezondheid

In het kader van een grootschalig project FIVE (Fit en Veilig windesheim) startte het lectoraat verslaving in 2011 met aandacht voor het psychosociaal welbevinden van studenten, waaronder ook het gebruik van verslavende middelen en de negatieve invloed hiervan op studiesucces.  De activiteiten van het lectoraat bestaan momenteel uit:
 Een promotietraject van Jolien Dopmeijer
 De ontwikkeling van een infosite annex webportal voor studenten met studieproblemen door Arnout Schuitema
Lees meer over het programma FIVE

Publicaties
  1. Twente: Roep alcohol een Halt toe 21 december 2016

    Een verslag van een onderzoeksproject door F. Heuvelink & N. Nieuwenhuizen (2011)
    Download
  2. Hardenberg: Ouders over alcoholgebruik van kinderen 21 december 2016

    Resultaten van een enquête onder ouders in het kader van het project "Fris over drank" Door: R.H.L.M. Bovens, A. Schuitema, E.Kobus, S. Meines & R. van Rikxoort (onderzoeksrapport, 2011)
    Download
  3. Hardenberg: Focusgroeponderzoek onder jonge ketenbezoekers 21 december 2016

    Resultaten van een onderzoek onder jongeren in het kader van het project 'Fris over drank'. Door R.H.L.M. Bovens, H. Gortworst, m.m.v. E. Kobus, S. Meines en R. van Rikxoort (september 2011)
    Download
  4. “Lekker Helder, 0% alcohol” in Delft 21 december 2016

    Een beleidsrapport van de ouderenquête 2010 door R.H.L.M. Bovens, E.Kobus, S. Meines, R. van Rikxoort & A. Schuitema (onderzoeksrapport, 2011)
    Download
  5. Hardenberg: Jongeren, vrijetijdsbesteding en alcohol in de gemeente 21 december 2016

    Een onderzoeksrapport van E. Kobus, S. Meines & R. van Rikxoort (2011).
    Download
  6. Hardenberg: Alcoholgebruik en rookgedrag onder jongeren 21 december 2016

    Kwalitatief onderzoek in het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) en voortgezet onderwijs (VO) naar de opgehoogde leeftijdsgrens voor alcohol en alcoholvrije mogelijkheden in de gemeente Hardenberg (januari 2014).
    Download
  7. Hardenberg: Procesevaluatie vroegsignalering op scholen in de gemeente 21 december 2016

    Onderzoeksvragen: Welke stappen worden genomen bij de implementatie van het protocol vroegsignalering alcoholgebruik jongeren binnen het Voortgezet onderwijs in de gemeente Hardenberg. Welke factoren belemmeren of bevorderen het implementatieproces? Joanne Lubbers, Ilona Postma (maart 2012)
    Download
  8. Hardenberg: Procesevaluatie Fris over Drank in de gemeente 21 december 2016

    Procesevaluatie van ‘Fris over Drank’ in de gemeente Hardenberg. Resultaten van documentanalyse en een enquête onder stakeholders. bc. N. Vogel, drs. A. Schuitema (februari 2012)
    Download
  9. Hardenberg: Ouders over alcoholgebruik van kinderen in de gemeente 21 december 2016

    Door middel van dit onderzoek wordt beschreven in welke mate er veranderingen zijn opgetreden, ten opzichte van oktober 2010, op het gebied van kennis, attitude en gedrag van ouders over alcoholgebruik van kinderen in de leeftijd van 10 tot en met 18 jaar. Mariël Handstede, Dominique Kramer (januari 2013)
    Download
  10. Hardenberg: Oorzaken alcoholgebruik van jongeren in de gemeente 21 december 2016

    Onderzoek op basis van de onderzoeksvraag: Welke determinanten zijn van invloed op de alcoholconsumptie onder jongeren van 16 tot en met 24 jaar in de gemeente Hardenberg? Frank te Biesebeek, Chantal Mulder, Moniek Zieleman (december 2013)
    Download
  11. Hardenberg: Maatschappelijk opvoeden via de nieuwe Drank en Horecawet 21 december 2016

    Maatschappelijk opvoeden via de nieuwe Drank- en Horecawet in de gemeente Hardenberg. Melinde Beverwijk, Jeanine de Schutter (januari 2012)
    Download
  12. Hardenberg: kwalitatief onderzoek naar ophoging leeftijdsgrens alcoholconsumptie 21 december 2016

    Kwalitatief onderzoek naar de opgehoogde leeftijdsgrens voor alcohol en alcoholvrije mogelijkheden in de gemeente Hardenberg. Daan Vulkers, Jelle Wachtmeester, Laura Lubberman (januari 2014)
    Download
  13. Hardenberg: Effectevaluatie vroegsignalering in de gemeente 21 december 2016

    De doelstelling van het onderzoek is meten van de effecten van de training Vroegsignalering op het Voortgezet en Middelbaar Onderwijs en naar aanleiding hiervan aanbevelingen te geven om dit effect te vergroten of aanbevelingen te geven over hoe scholen verder kunnen. Ilona Postma en Cora Eelkema (augustus 2011)
    Download
  14. De preventiewerker centraal. Een bijdrage aan de ontwikkeling van de verslavingspreventie 21 december 2016

    Lectorale rede van Rob Bovens: een bijdrage aan de professionalisering van de preventiewerker en het preventiewerk bij verslaving en gewoontegedrag.
    Download
  15. Hardenberg: Alcoholpreventiebeleid sportverenigingen in de gemeente 16 maart 2015

    ‘Ik drink, drink jij?’. Alcoholpreventiebeleid binnen sportverenigingen in de gemeente Hardenberg. Kleverkamp, A., Sloog, J. Vogel, M. de & Zwager, C. (2012)
    Download
  16. Mediawijsheid alcohol en voeding 28 mei 2013

    Een literatuurstudie naar effectieve interventies voor jongeren, gericht op mediawijsheid op het terrein van alcohol en voeding. R. Bovens (eindredactie), R. Doornbos, M. Handstede, N. ten Hoonte, D. Kramer. In opdracht van STAP, Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid.
    Download
Onderzoeksprojecten
  1. Motiverende Gespreksvoering Expertisecentrum 17 november 2017

    Motiverende gespreksvoering (MGV) is een effectieve gespreksmethode om mensen te motiveren tot verandering, toepasbaar bij verschillende typen gedragsverandering.
    Lees verder
  2. Ondersteuning regionaal alcoholbeleid en kennisvergroting 20 oktober 2017

    Jongeren drinken vaak al op jonge leeftijd veel alcohol. De overheid probeert deze tendens te keren met wetgeving en de campagne ‘Nix onder de 18’. Ook op regionaal en lokaal niveau zijn er beleidsinitiatieven die het alcoholgebruik onder jongeren moeten ontmoedigen. Verslavingspreventie van Windesheim onderzoekt de effecten en werking van regionaal alcoholbeleid en zet haar expertise graag voor gemeenten en provincies in.
    Lees verder
  3. IkPas 20 oktober 2017

    Het lectoraat Verslaving is mede-initiatiefnemer van IkPas: de landelijke paraplu van acties met 30 of 40 dagen zonder alcohol.
    Lees verder