Meisje die een hap neemt van een koekje

Lopende projecten

Het lectoraat kent vele projecten. Ze zijn samen te vatten in drie pijlers:

Twaalf jaar Zwolle Gezonde Stad

De gemeente Zwolle wil zich samen met haar Zwolse en landelijke partners inzetten voor bewoners met gezondheidsachterstanden. Zij hebben naast gezondheidsproblemen (zoals overmatige alcoholconsumptie en overgewicht) ook vaker te maken met bijvoorbeeld werkloosheid en armoede. Een mogelijke integrale oplossing voor deze problemen wordt geboden door de lokale integrale wijkgerichte aanpak ‘Zwolle Gezonde Stad’. Deze lerende en groeiende aanpak wordt sinds 2010 ingezet in de Zwolse wijken waar relatief veel mensen wonen met gezondheidsachterstanden en een lage sociaal economische status, waaronder de wijken Diezerpoort, Holtenbroek en Aa-landen.

Het onderzoeksproject zal twee onderzoeksvragen beantwoorden:

1. Wat is er in de afgelopen acht jaren en wordt de komende vier jaar concreet gedaan op het niveau van de lokale organisatie en implementatie, dat heeft bijgedragen aan het succes van de aanpak Zwolle Gezonde Stad? Uit eerdere onderzoeken weten we dat de aanpak effect heeft (gehad) op het bevorderen van een gezonde omgeving, gezond gedrag, gezond gewicht en het wegnemen van sociaal economische gezondheidsverschillen. Door inzichtelijk te maken wat er concreet is gedaan kunnen andere gemeenten en het onderwijs hier lering uit trekken (retrospectief).

2. Hoe kan doelgroepparticipatie verbeterd worden? Uit de literatuur blijkt steeds duidelijker dat doelgroepparticipatie noodzakelijk is voor succes en daarom nadrukkelijk onderdeel zou moeten zijn van integrale aanpakken van gezondheidsverschillen. De gemeente Zwolle en haar samenwerkingspartners willen met haar gezondheidsbeleid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma van Zwolle Gezonde Stad de samenwerking met de doelgroepen (kinderen en hun ouders, en senioren) verbeteren bij de invulling en uitvoering van de aanpak op de gezondheidsachterstanden. Ook de leerpunten uit de hiervoor gebruikte lerende participatieve evaluatie aanpak zullen worden gedeeld met andere gemeenten en het onderwijs voor verdere uitrol (prospectief).

Geweldige wijk Meppel

In Meppel is van ten minste duizend gezinnen bekend dat ze in armoede leven. Daarnaast zijn er (te) veel mensen die nauwelijks kunnen rondkomen. Dat kan een zzp’er zijn die op dit moment geen klussen heeft of een stel dat in scheiding ligt en nu dubbele (woon)lasten heeft. "In Meppel hebben we veel initiatieven om schade door armoede tegen te gaan. Professioneel, maar ook heel veel vrijwilligers zetten zich in om te voorkomen dat mensen niet mee kunnen doen in de samenleving. Juist huishoudens in armoede hebben een extra steuntje nodig om aan hun gezondheid te werken. Met een laag inkomen sta je er in Meppel niet alleen voor. Organisaties, instellingen en particulieren willen mensen meer perspectief geven; gemeente-breed, maar ook steeds meer - dichtbij de inwoners - in de wijken. Samen zoeken we nu naar nieuwe methoden om de negatieve gevolgen van armoede voor de gezondheid te bestrijden." (Wethouder Stam van de gemeente Meppel).

Om in deze gezinnen de stress door armoede te verminderen en ruimte te maken voor gezondheid is de gemeente Meppel sinds vorig jaar pilotgemeente voor De Geweldige Wijk. Een vernieuwende aanpak om mensen met een kleine beurs beter te ondersteunen en weer meer regie te geven over hun eigen gezondheid en geluk. Samen met Welzijn Mensenwerk, een lokale klankbordgroep van ervaringsdeskundigen, de gemeente Meppel, het lectoraat De Gezonde Stad van de hogeschool Windesheim en de GeluksBV is een programma ontwikkeld dat de dagelijkse behoeften en mogelijkheden van mensen in armoede centraal zet.

In de eerste fase van het programma leren mensen via een app hun eigen hulp te organiseren. De hulp wordt geboden door iedereen in Meppel die dat wil; bewoners, organisaties en bedrijven. De eerste interventie, Geweldig Bedankt, is een (digitaal) informeel wijknetwerk dat gebruik maakt van een applicatie om mensen toe te leiden naar (fysieke) sociale interactie en ondersteuning. Bij deze eenvoudige applicatie staat persoonlijk contact tussen ‘hulpvragers’ en ‘hulpgevers’ centraal. De applicatie wordt ontwikkeld in co-creatie met de doelgroep (vertegenwoordigers van de Stichting Lezen en Schrijven, de Healthy Sisters en een klankbordgroep van ervaringsdeskundigen uit Meppel).

In tegenstelling tot bestaande, vergelijkbare initiatieven staat in dit programma de vraag van de gezinnen centraal. Kansarme gezinnen worden in eerste instantie geholpen door een wijk- of buurtteam medewerker – maar kunnen uiteindelijk zelf, via de applicatie hulp vragen voor het oplossen van kleine problemen zoals het repareren van een kinderfiets, het vinden van een kinderbedje of kleding, het krijgen van tips voor het bereiden van een goedkope maar gezonde maaltijd, etc. De berichten van de ‘hulpvragers’ worden verzonden naar alle bewoners en organisaties, instellingen en bedrijven in de wijk die zich als ‘hulpgevers’ hebben aangemeld bij Geweldig Bedankt en in potentie kunnen en willen helpen. Het programma werkt dus vraaggericht; de ‘hulpvrager’ ontvangt gerichte ondersteuning, in reactie op zijn/haar vraag.  Geweldig Bedankt verbindt individuele burgers, vrijwilligersorganisaties, burgerinitiatieven, instellingen en bedrijven. Het (digitale) informele netwerk dat ontstaat mobiliseert het potentieel aan sociale overwaarde die wordt ingezet om gezinnen aan de onderkant van onze samenleving in hun kracht te helpen. Hun vraag (en niet het aanbod) staat centraal. Iedereen mag geven, maar alleen de kansarme gezinnen mogen vragen.

"Deze laagdrempelige app is de sleutel tot alles wat er in Meppel al is. Het kan mensen helpen hun dagelijkse problemen op te lossen en zo de stress veroorzaakt door die problemen te verminderen. Met de vrijgekomen ruimte - bandbreedte - in hun hoofd kan men vervolgens werken aan nieuwe vaardigheden en gedrag ter verbetering van hun gezondheid en geluk. Uiteindelijk hoop je dat de vragers van hulp zelf ook gever kunnen worden. Mensen leren van een vertrouwenspersoon hoe de app te gebruiken is. Via de app kunnen ze bijvoorbeeld aangeven dat de wasmachine kapot is, hun kind een winterjas nodig heeft of dat ze graag willen sporten. De vraag wordt vervolgens beantwoord door een gever van hulp. Via de app vindt een kennismakingsgesprek plaats. Als dit goed is gegaan, maken ze een afspraak. Alleen mensen die op of onder de armoedegrens leven mogen hulp vragen maar iedereen in Meppel kan hulp aanbieden. De kern van de eerste fase van het programma - het verminderen van stress - is dat we denken vanuit overvloed. Er is genoeg. Het ligt alleen vaak op de verkeerde plek om van nut te zijn. Door de vraag te stellen kunnen we meer delen. Dat is voor iedereen goed." (Hayat El Mahjoubi, kwartiermaker van het programma Geweldige Wijk en werkzaam bij Welzijn MensenWerk).

Gezondheid en (op)voeding

Maaike Koning, onderzoeker bij het lectoraat de Gezonde Stad, is per april 2017 een promotieonderzoek gestart in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen naar de relatie tussen voedingspraktijken van ouders en eetgedrag en gewichtsstatus bij adolescenten.

De thuisomgeving van kinderen speelt een belangrijke rol in de vorming van gezonde gewoonten, zoals eetgedrag. Met name ouderschapsstijlen bij de voeding van kinderen, namelijk (op)voedingspraktijken van ouders, kunnen het eetgedrag van kinderen beïnvloeden. Onder voedingspraktijken worden alle concrete gedragingen van ouders verstaan in de eetcontext. Ook worden kenmerken van ouders onderzocht (zoals ervaren stress en depressie) die bepalend lijken te zijn voor de ontwikkeling van voedingspraktijken over tijd.

Er wordt gebruik gemaakt van een longitudinaal vragenlijstonderzoek met gewichtsmetingen bij kinderen op middelbare scholen. Deze leerlingen zullen jaarlijks gedurende 2 jaar worden gevolgd. Er worden zowel scholen uit hogere als lagere SES wijken in het onderzoek betrokken. 

Het project is uniek in dat een grote diversiteit aan voedingspraktijken en objectieve gewichtsgegevens van kinderen worden onderzocht over tijd. Daarnaast is er nog nauwelijks longitudinaal onderzoek verricht naar de wederzijdse relaties tussen voedingspraktijken en eetgedrag en gewicht van kinderen.

Onderzoeksprojecten
  1. Geletterdheid, gezondheidsvaardigheden en gezondheidsverschillen 10 mei 2016

    Onderzoek heeft aangetoond dat laaggeletterden meer kans hebben op een slechte gezondheid dan hoger geletterden. Wat is de aard van deze relatie?
    Lees verder
  2. Speelscan 01 mei 2014

    De SpeelScan is ontwikkeld als project van de Academische Werkplaats Medische Milieukunde (AC-MMK) door het lectoraat De Gezonde Stad van Windesheim in samenwerking met de gemeente Zwolle. Met behulp van de SpeelScan kan de bruikbaarheid (potentiële gebruikswaarde) en benutting (feitelijk gebruik) van een speelplek in kaart worden gebracht.
    Lees verder
  3. Gebruik- en waarderingsonderzoek Sutu Court in Diezerpoort, Zwolle 28 februari 2014

    Op 11 oktober 2013 werd in de Zwolse wijk Diezerpoort het Sutu Court geopend, een multifunctioneel sportveld met een interactieve Sutu-muur. Het project is gerealiseerd vanuit het programma ‘Zwolle Gezonde Stad’ dat werkt volgens de landelijke aanpak ‘Jongeren op Gezond Gewicht’ (JOGG). Hoewel niet de eerste Sutu-voorziening, is het wel de eerste waarbij een gebruik- en waarderingsonderzoek is uitgevoerd.
    Lees verder
  4. Kinderen en ouders aan de slag voor speelnatuur in de wijk Diezerpoort, Zwolle 31 maart 2013

    Het uitgangspunt van de aanleg van een stuk speelnatuur in de wijk Diezerpoort is het idee dat een gezonde omgeving uitdaagt tot meer bewegen zoals buitenspelen. Bij het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van het stuk speelnatuur werd een innovatieve participatieve methodiek toegepast. Deze eindrapportage beschrijft de effecten van de toepassing van de methodiek op de totstandkoming van het project.
    Lees verder