Onderzoeksthema Educatie

Geletterdheid en taalontwikkeling

Onderzoeksaccent

Gerichte, onderbouwde aandacht voor lezen en schrijven is een voorwaarde voor schoolsucces van leerlingen en dus voor participatie in de samenleving.

Goed taal- en leesonderwijs

Aan onderwijs op het gebied van taal en lezen wordt op scholen voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs en in het mbo en hbo veel tijd besteed. Daarbij wordt aan toetsresultaten van leerlingen veel waarde gehecht. Toch is er reden tot zorg. In internationaal vergelijkend onderzoek (PIRLS) scoort Nederland niet op alle terreinen naar verwachting. Taal- en leesonderwijs wordt op de meeste scholen gedomineerd door methodes van educatieve uitgevers, maar over de werkelijke effecten van die methodes is weinig bekend. Doen we, als het gaat om taal- en leesonderwijs, eigenlijk wel de goede dingen? Wat is goed onderwijs in taal en lezen?

Onderzoek

Binnen dit onderzoeksthema en in de daaraan verbonden leerkring Geletterdheid en Schoolsucces houden we ons bezig met onderzoek op het terrein van taal en lezen in alle schooltypes en op alle onderwijsniveaus. We werken daarin samen met de lectoraten Onderwijsinnovatie en ICT, Pedagogische Kwaliteit van het Onderwijs van Windesheim en Geletterdheid van de Hogeschool Utrecht. Ook zijn we nauw betrokken bij de Lerarenopleiding Basisonderwijs, de lerarenopleidingen voor voortgezet onderwijs en de master Educational Needs van Windesheim. Onderwerpen waar we ons mee bezighouden zijn bijvoorbeeld leesvaardigheid, woordenschatverwerving, begrijpend lezen, schrijven en spellen.

Vertaling van wetenschap naar praktijk

Ten behoeve van het Nederlandse onderwijs richten we ons eveneens op de verbinding tussen onderzoek en de onderwijspraktijk. Dat doen we in ons blog Geletterdheid en Schoolsucces die in een duidelijke behoefte voorziet. We richten ons in ons blog op het bespreken van praktijkdilemma’s en wetenschappelijke dilemma’s met als doel een kennisbasis te genereren en discussie en verandering op gang te brengen in het taal- en leesonderwijs. Tegelijkertijd doen we dit door in de daadwerkelijke onderwijspraktijk actief te zijn, bijvoorbeeld op het vlak van begeleiding en coaching van teams.

Publicaties
  1. Goed taalonderwijs biedt kansen aan alle leerlingen 17 januari 2017

    Publicatie (2016) - In het artikel ‘Goed taalonderwijs biedt kansen aan alle leerlingen’ wordt door Anneke Smits en Erna van Koeven ingegaan op de wijze waarop het huidige taalonderwijs kansenongelijkheid in stand houdt en wat er nodig is om dit te keren: Tijdschrift Taal, 7(11), 34-39.
    Download
Onderzoeksprojecten
  1. DENK! 15 april 2016

    Onderzoeksproject (lopend) - Het doel van dit onderzoeksproject naar zogenaamde DENK!-lessen is om te komen tot effectief onderwijs in begrijpend lezen. DENK! is een methodiek voor lezen met begrip die wordt ingezet vanaf groep 5 in het basisonderwijs. Binnen de DENK!-methodiek wordt gewerkt met langlopende thema ’s die gerelateerd zijn aan het zaakvakonderwijs.
    Lees verder
  2. LIST 15 april 2016

    Onderzoeksproject (lopend) - Het doel van dit project is om leesresultaten te verbeteren in de basisschool. Het Lees Interventie-project voor Scholen met een Totaalaanpak (LIST) is een integraal schoolverbeteringsproject gericht op het verbeteren van leesresultaten. De integrale aanpak houdt in dat er wordt gewerkt op school-, leerkracht- en leerlingniveau. De eerste scholen zijn gestart in schooljaar 2008 - 2009.
    Lees verder
  3. Tpack en blogs 15 april 2016

    Onderzoeksproject (lopend) - Onderzoek naar hoe blogs zinvol en effectief geïntegreerd kunnen worden in het literatuuronderwijs in de lerarenopleiding en in het voortgezet onderwijs. De eerste resultaten presenteerden we op de SITE 2016 conferentie in Savannah, Georgia. Deze bevestigen een positieve impact op leesmotivatie en TPACK-vaardigheden van studenten, maar laten ook zien dat ontwerpverbeteringen nog mogelijk zijn.
    Lees verder
  4. Schrijven en spellen in het hbo 24 maart 2016

    Onderzoeksproject (lopend) - Het doel van dit onderzoeksproject is om in de eerste fase (2015-2016) op basis van de wensen van hogeschooldocenten een hogeschoolbrede module te ontwikkelen die door de studenten en docenten kan worden gebruikt ter ondersteuning van schrijven en het begeleiden daarvan. In de tweede fase wordt het gebruik van deze module op Windesheim onderzocht (2017-2018).
    Lees verder
  5. Blog Geletterdheid en Schoolsucces 24 maart 2016

    Onderzoeksproject (lopend) - Om onderzoek op het gebied van taal en lezen te kunnen vertalen naar de onderwijspraktijk is in het kader van dit onderzoeksproject een blog gestart waarin praktijkdilemma’s en wetenschappelijke dilemma’s op het terrein van taal en lezen worden besproken met als doel een kennisbasis te genereren en discussie en verandering op gang te brengen in het taal- en leesonderwijs.
    Lees verder
  6. Literatuur en identiteitsontwikkeling 24 maart 2016

    Onderzoeksproject (lopend) - We willen nagaan in hoeverre jeugd- en adolescentenliteratuur van betekenis kan zijn voor de persoonlijke ontwikkeling van leerlingen en hun functioneren in een diverse samenleving. Het eerste deelproject (afgerond 2011) richtte zich op literatuuropvattingen op protestants-christelijke basisscholen. Het tweede (lopend) richt zich op de levensverhalen van studenten in het entree-onderwijs.
    Lees verder
  7. Het ontwerp van een spellinginterventie voor het primair onderwijs 23 maart 2016

    Onderzoeksproject (afgerond) - Het doel van dit onderzoeksproject was om een bruikbare en effectieve spellinginterventie te ontwerpen voor groepen kinderen in de basisschoolleeftijd die D of E scoren op toetsdictees. In de eerste fase van het onderzoek werd het ontwerp gedurende drie maanden uitgeprobeerd in de praktijk van het basisonderwijs met dertien leerlingen van twee verschillende scholen en twee begeleiders.
    Lees verder
  8. Vrij lezen in het mbo 09 november 2015

    Onderzoeksproject (afgerond) - Het doel van dit onderzoek was om met behulp van ontwerpgericht onderzoek na te gaan hoe vrij lezen verder kan worden ontwikkeld en geïmplementeerd in het mbo. Onder vrij lezen wordt verstaan dat leerlingen op vaste tijdstippen gemotiveerd zelfgekozen teksten lezen, zodat hun geletterdheid toeneemt en zij zich ontwikkelen.
    Lees verder